نخستین اجرای گروه ‘همسُرایان فرح’ پس از چهل سال منتشر شد

در سال ۱۳۵۲ “بنیاد خیریه فرح پهلوی” دستور ساخت یک هنرستان موسیقی برای کودکان بی‌سرپرست را صادر کرد. به این خاطر، اِولین باغچه‌بان، خواننده اُپرا و رهبر “کُر تهران” ماموریت یافت تا با جستجو در پرورشگاه‌های سراسر ایران، کودکانی که استعداد موسیقی دارند را به تهران بیاورد.

در “هنرستان فرح” این کودکان به فراگیری خواندن و نواختن پرداختند. کمی بعد تصمیم گرفته شد که از هنرجویانِ هنرستان یک گروه کُر (آواز گروهی) نیز سازماندهی شود. اِولین باغچه‌بان آموزش فشرده هنرجویان را آغاز کرد و در آذر۱۹۷۴/۱۳۵۳ نخستین کنسرت “گروه همسرایان فرح” در تهران برگزار شد.

اجرای این برنامه در سازمان بهزیستی و همچنین حضور فرح پهلوی، ملکه پیشین ایران همراه با چهار فرزندش در کنسرت، توجه فراوانی را به گروه جلب کرد. کنسرت‌های گروه در دیگر شهرهای ایران نیز ادامه پیدا کرد و به مرور شکل حرفه‌ای تری به خود گرفت. “کُر فرح” در پاییز ۱۳۵۷ برای ضبط دو آلبوم به اتریش اعزام شد:

۱- آلبومی از “ترانه‌های محلی ایران برای آواز گروهی” با تنظیم‌های روبیک گریگوریان و ثمین باغچه‌بان.

۲- “رنگین کمون” (دربرگیرنده ساخته‌های ثمین باغچه‌بان برای تکخوان، آواز گروهی و ارکستر).

آلبومی که انقلاب اسلامی مانع از نشر آن شد
تصمیم بر این بود که هر دو آلبوم کمی پس از بازگشت گروه در تهران منتشر شود. بازگشت اما با شعله‌ور شدن آتش انقلاب همزمان شد. فرح دیبا و اِولین باغچه بان هر دو راهی تبعید شدند و هنرستان فرح نیز بسته شد. چندی بعد، ثمین باغچه‌بان که همچنان در تهران مانده بود کوشید آلبوم “رنگین کمون” را به صورت کاست منتشر کند. درج نام “گروه همسرایان فرح” روی آلبوم اما دیگر ممکن نبود. او به ناچار نام گروه را به “همسرایان میترا” تغییر داد تا بتواند برای انتشار آن مجوز بگیرد.

در این بین، آلبوم ترانه‌های محلی از یادها رفت. زندگی در تبعید، اشتیاق پی‌گیری کارهای گذشته را از اِولین و ثمین باغچه‌بان گرفت. هر دو هنرمند در انزوا چشم از جهان فرو بستند و مجموعه‌ “ترانه‌های محلی ایران برای آواز گروهی” در گوشه‌ای از خانه‌ آنها در انتظار ماند تا شاید روزی کسی به یاد آن بیفتد. این مجموعه به تازگی در چهلمین سالگرد ضبط اش، در اروپا منتشر شده است.

بیشتر بخوانید:

چهل و پنج سال از بنیان نهادن کُر ملی ایران گذشت
ده سال پس از خاموشی: دست نوشته‌های ثمین باغچه‌بان منتشر شدند
بزرگ لشگری، موزیسینی با ملودیهای ناب و روان
‘شاهزاده رمانس’ ای ایران را در ایران می‌نوازد
لغو نمایشگاه لباس‌های فرح پهلوی در تهران
فرح دیبا، از اینکه ضبط‌های کُر فرح از بین نرفته ابراز شعف می‌کند و می‌گوید: “برخی از بچه‌های بی سرپرست که در شبانه‌روزی‌ها زندگی می‌کردند دچار مشکلات روحی بودند. به ما گفته شد که موسیقی به لحاظ روحی به آنها کمک خواهد کرد. زمانی که خانم باغچه‌بان به این مراکز رفتند و به بچه‌ها موسیقی و سرودخوانی آموزش دادند حال آنها بهتر شد. طرح هنرستان و کر در واقع از اینجا شروع شد.”

شهبانو فرح می‌افزاید: “شنیدن ترانه‌های محلی در این آلبوم مرا به گوشه و کنار ایران می‌برد و خوشحالم که این ضبط برای نسل‌های آینده به یادگار می‌مانَد.”

او با انتقاد از شرایطی که پس از انقلاب برای موسیقی در ایران پدید آمده می‌گوید: “هیچیک از این محدودیت‌ها باعث نشده جلوی خلاقیت ایرانیان گرفته شود و روز به روز فعالیت گروه‌های موسیقی در ایران گسترده‌تر می‌شود.”

انتشار اجرای کُر فرح از ترانه‌های محلی ایران چهل سال پس از ضبط صورت گرفته است
دو رویکرد گوناگون در تنظیم ترانه‌های محلی برای کُر
هفت اجرا از مشهورترین ترانه‌های محلی مازندران، چهارمحال و بختیاری، پارس و لرستان در آلبوم گروه “همسُرایان فرح” جای گرفته‌اند. چهار آهنگ از تنظیم‌های روبیک گریگوریان است که در سال ۱۹۴۸ در تهران به شکل کتاب چاپ شده و سه تنظیم از ثمین باغچه‌بان که نت آنها در دسترس عموم نیست.

بشنوید: ترانه محلی “بابُلی کُره” با اجرای گروه کر فرح

گریگوریان و باغچه‌بان در تنظیم ترانه‌های محلی برای آواز گروهی دو رویکرد گوناگون داشتند. در آلبوم “گروه همسرایان فرح” امکان شنیدن هر دو رویکرد و مقایسه آنها با هم وجود دارد: گریگوریان تلاش دارد تا به فرم اصلی ترانه‌ها وفادار مانده و آنها را تنها به صورت چهارصدایی برای آواز گروهی تنظیم کند .باغچه‌بان اما بیشتر از نغمه‌ها به عنوان دستمایه‌ای برای آفرینش یک اثر تازه بهره می‌گیرد و آنها را گسترش می‌دهد. ترانه “تو بیو” در این مجموعه به خوبی نمایانگر ایده‌های باغچه‌بان است: کاربردِ زمینه‌نوا (drone) و تقلید (Imitation) فضای تنظیم‌های او را از گریگوریان بسیار متفاوت و متنوع‌تر می‌کند.

استفان اَکِرت، موسیقی‌دان آمریکایی که در دهه ۱۹۷۰ در تهران به فعالیت‌ مشغول بوده، تنظیم‌های باغچه‌بان از ترانه‌های محلی ایرانی را ملهم از سنت موسیقی کلیسای ارتدوکس نیز می‌داند. او می‌گوید: “در مقایسه با گریگوریان تنظیم‌های باغچه‌بان فضای مدرن‌تری دارند. کاری که او با ترانه‌های محلی ایرانی انجام داده، آهنگسازانی چون برامس در سده نوزدهم میلادی با ترانه‌های محلی در اروپا انجام داده‌ند: کاربرد کُر چهارصدایی و هارمونی‌های کروماتیک به شکلی گسترده.”

پیشینه کاربرد آواز گروهی به فرم غربی برای اجرای آثار ایرانی به دست کم هفتاد سال پیش بازمی‌گردد. با اینحال آلبوم “موسیقی کُرال از ایران” (Choral Music from Persia) با اجرای گروه “همسرایان فرح” نخستین مجموعه‌ از اینگونه آثار است که به شکل جهانی پخش می‌شود.

نشر این قطعات مهم‌ترین حرکت برای شناساندن این سبک موسیقی در بیرون از مرزهای ایران و ترغیب گروه‌های کر در کشورهای گوناگون برای اجرای آثار ایرانی است.

(Visited 81 times, 1 visits today)

You may also like...