یارانه های نقدی فقرا را فقیرتر کرد

9

پنج سال بعد از اجرای برنامه حذف یارانه ها، تازه ترین گزارش نشان می دهد بعد از اجرای این برنامه نه تنها وضعیت گروه های کم درآمد بهتر نشده بلکه این گروه فقیرتر شده و سطح رفاه آنها کاهش پیدا کرده است.
گزارش تحقیقی مرکز پژوهشهای مجلس با مقایسه وضعیت زندگی خانوارها در یک دوره تقریبا ده ساله بررسی شده تا نشان داده شود وضعیت خانوارها قبل و بعد از اجرای برنامه حذف یارانه ها چگونه بوده و اکنون بعد از پنج سال وضعیت آنها چه تغییری کرده است.
شواهد نشان می دهد جز یکی دو سال اول بعد از حذف یارانه ها که وضعیت درآمدی گروه های فقیر کمی بهبود پیدا کرده، در سالهای بعد پیامدهای پرداخت نقدی به افزایش نقدینگی و در نهایت به تورم شدید منجر شده و وضعیت رفاهی فقرا را نسبت به قبل از اجرای این برنامه بدتر کرده است.
مرکز پژوهشهای مجلس در گزارش ۳۰ صفحه اش با آمار و ارقام نشان داده است که چطور بعد از اجرای برنامه حذف یارانه ها در سال ۱۳۸۹ به بعد “در سطح ملی رفاه خانوارها” کاهش پیدا کرده است.
برنامه حذف یارانه ها یا همان هدفمندی یارانه ها آذر ماه ۱۳۸۹ با هدف کاهش فقر آغاز شد و دولت محمود احمدی نژاد امیدوار بود با اجرای آن انقلابی در سطح رفاه خانوارها ایجاد کند اما آمارهای نشان می دهد که با حذف یارانه ها و افزایش قیمت کالاها و خدمات، به عنوان نمونه سهم هزینه های خوراکی کل خانوار در ایران در سال ۱۳۹۱ نسبت به سال ۱۳۸۶ از ۲۸ به ۳۳ درصد افزایش پیدا کرده است.”
به تعبیر دیگر قیمت مواد خوراکی در سال ۱۳۹۱ بعد از بحران اقتصادی، نسبت به سال ۱۳۸۶ نزدیک به ۱۳۰ درصد افزایش پیدا کرده و خانوارها مجبور شده اند بخش بیشتری از درآمد خود را صرف خوارک کنند و در نتیجه این خانوارها از مصرف مواد خوراکی ها ۲۰ درصد کم کرده اند.
بنابر این پژوهش تازه، افزایش هزینه های بهداشتی باعث شده تا خانوارها ۱۰ درصد کمتر از این خدمات استفاده کنند. علاوه بر این افزایش ۶۰ درصدی بهای خدمات حمل و نقل باعث شده تا مردم در سال ۱۳۹۱ نسبت به سال ۱۳۸۶ حدود ۳۰ درصد کمتر از این خدمات استفاده کنند.
10
سهم مواد غذایی در سبد مصرفی دهک فقیر قبل از حذف یارانه ها بیشتر از ۳۲ درصد بوده که بعد از آن به ۴۰ درصد رسیده و این نسبت در دهک دهم که ثروتمندترین بخش جامعه هستند از بیشتر از ۱۵ درصد به نزدیک ۲۰ درصد افزایش یافته است این یعنی تورم مواد غذایی “آسیب بیشتری” به گروه های فقیر وارد کرده است.
کاهش مصرف کالاها و خدمات
دولت در پنج سال گذشته بیش از ۲۲۰ هزار میلیارد تومان به صورت نقدی بین خانوارها توزیع کرده ولی پژوهش تازه نشان می دهد این پول هنگفت کمکی به بهبود رفاه خانوارهای ایرانی نکرده است.
به طور طبیعی با افزایش قیمت ها، ترکیب کالاهای مصرفی تغییر می کند چنانکه اگر قیمت کالاهای ضروری مانند خوارکی ها افزایش پیدا کند در این حالت رفاه خانوارهای کم درآمد که هزینه های ضروری آنها اولویت دارد، کمتر می شود ولی اگر قیمت کالاهای غیرضروری افزایش پیدا کند، رفاه خانوارهای پردرآمد کم می شود.
مسئله تنها به خوراک، بهداشت و حمل و نقل محدود نمی شود. سهم کالاهای بادوام در سبد خانوارها نظیر مبلمان، اثاثیه منزل و خدمات مربوط به آن در سال ۱۳۹۱ نسبت به ۱۳۸۶ حدود ۳۰ درصد کم شده است.
نشانه های این روند در وضعیت شرکت های تولیدی و خدماتی از مدتها پیش آشکار شده است و شرکتهای ایرانی با مشکل فروش مواجهند. در این مدت تلاش های دولت برای تشویق خانوارهای ایرانی به خرید کالاهای بادوام هم بی نتیجه بوده است. صدور انواع کارتهای اعتباری برای خرید کالاهای ایرانی و غیر ایرانی و پرداخت وام برای خرید کالاها از جمله تلاش های دولت برای تشویق ایرانیان به خرید کالاهای بادوام بوده است.
گزارش مرکز پژوهشهای مجلس تاکید دارد که “سیاست هدفمندی یارانه ها و تکانه های پس از آن، بیش از آنکه اهداف سیاستگذار را تامین کند و مصرف برخی ازکالاها مثل سوخت و حمل و نقل را کاراتر کند، از طریق شوک قیمتی تغییرات سبد مصرفی خانوار را به زیان مصرف کالاهای بادوام و در نتیجه کاهش رفاه مصرف کننده تغییر داده است.”
بررسی کارشناسان مرکز پژوهشهای مجلس نشان می دهد که “سهم کالاهای بادوام که معمولا منشا رفاه هستند، درپی افزایش کالاهای اساسی، به شدت کاهش یافته است.”
بیشتر بخوانید: یارانه‌های نقدی بلای جان اقتصاد ایران
11
آمارها نشان می دهد افزایش تورم در سالهای بعد از اجرای برنامه حذف یارانه ها، وضعیت مناطق روستایی و فقیر را بدتر کرده است به گونه ای که خانوار فقیر برای تامین افزایش هزینه خوراکی ها “با کاستن از هزینه کالاهای کمتر ضروری، هزینه کالاهای ضروری را تامین کرده است.”
کاهش رفاه: سهم فقرا بیشتر از ثروتمندان
گزارش “تغییرات سبد مصرفی خانوار پس از اجرای سیاست هدفمندی یارانه ها” نشان می دهد که “خانوارهای فقیر نسبت به خانوارهای پردرآمد کاهش رفاه بیشتری را تجربه کرده اند.”
از آنجا که سهم خوراک و مسکن بخش عمده ای از هزینه های خانوار را در بر می گیرد، بیشترین فشار بعد از حذف یارانه ها از ناحیه این دو گروه بر خانوارهای ایرانی وارد شده است و بعد از آن به ترتیب حمل و نقل و بهداشت و درمان قرار دارند.
آمارهای مقایسه ای نشان می دهد که سهم کالاهای ضروری نظیر خوراک، مسکن، سوخت، بهداشت و درمان و حمل نقل در هزینه خانوارهای فقیر(دهک اول)، از ۸۹ درصد در سال قبل از اجرای برنامه حذف یارانه ها به میانگین ۹۱ درصد در فاصله سالهای ۱۳۸۹ تا ۱۳۹۳ رسیده است.
برای بررسی وضعیت اقتصادی، خانوارها به ده دهک از فقیر تا غنی تقسیم شده اند و دهک اول فقیرترین و دهک دهم ثروتمندترین بخش جامعه را تشکیل می دهد.
آمارها نشان می دهد افزایش تورم در سالهای بعد از اجرای برنامه حذف یارانه ها، وضعیت مناطق روستایی و فقیر را بدتر کرده است به گونه ای که خانوار فقیر برای تامین افزایش هزینه خوراکی ها “با کاستن از هزینه کالاهای کمتر ضروری، هزینه کالاهای ضروری را تامین کرده است.”
سهم مواد غذایی در سبد مصرفی دهک فقیر قبل از حذف یارانه ها بیشتر از ۳۲ درصد بوده که بعد از آن به ۴۰ درصد رسیده و این نسبت در دهک دهم که ثروتمندترین بخش جامعه هستند از بیشتر از ۱۵ درصد به نزدیک ۲۰ درصد افزایش یافته است این یعنی تورم مواد غذایی “آسیب بیشتری” به گروه های فقیر وارد کرده است.
در شرایطی که دولت در تامین یارانه نقدی با مشکل مواجه است، و سعی دارد تا از تعداد یارانه بگیران کم کند، بررسی های تازه حاکی از کاهش سطح رفاه به خصوص از سال ۹۱ به این طرف است.
12
اندازه خانوار در دهک اول که فقیرترین بخش جامعه هستند، در سال ۱۳۹۳ نسبت به سال ۱۳۸۸ بیشتر شده و بنابر گزارش مرکز پژوهشهای مجلس “این بدان معناست که خانوارهای جوانتری طی این سالها به دهک فقیر پیوسته اند.”
افزایش خانوارها فقیر
اندازه خانوار در دهک اول که فقیرترین بخش جامعه هستند، در سال ۱۳۹۳ نسبت به سال ۱۳۸۸ بیشتر شده و بنابر گزارش مرکز پژوهشهای مجلس “این بدان معناست که خانوارهای جوانتری طی این سالها به دهک فقیر پیوسته اند.”
افزایش قیمت مواد غذایی باعث کاهش مصرف سالانه کالری شده و علاوه بر آن به دلیل بالا رفتن قیمت ها، خانوارها ناچار شده اند کالاهای با ارزش غذایی کمتر را جایگزین کالاهای با ارزش بالاتر کنند.
آمار نشان می دهد در میان خانواده های فقیر مصرف گوش قرمز ۱۶ درصد کاهش پیدا کرده و به جای آن مصرف گوشت مرغ ۷.۵ درصد افزایش یافته است. در این میان مصرف شیر نیز در میان سه دهک کم درآمد ۴۰ درصد کاهش پیدا کرده است که این کاهش مصرف در خانوارهای فقیر به ۴۸ درصد می رسد.
علاوه بر این، در سه دهک کم درآمد، مصرف سرانه نان ۱۰ کیلو افزایش پیدا کرده در حالی که مصرف برنج سه کیلو کاهش نشان می دهد.
کارشناسان مرکز پژوهشهای مجلس در گزارش خود زنان پرست خانوار را از جمله خانوارهای آسیب پذیر در مقابل شوک های اقتصادی معرفی کرده اند که این خانوارها جزو” دو دهک اول” یعنی فقیرترین افراد جامعه هستند. این مرکز پیشنهاد کرده که “تمهیداتی از نوع پوشش های بیمه ای و کمک به اشتغال زنان عامل مهمی در کاهش فقر در این خانوارها خواهد بود که نزدیک به ۱۳ درصد از جامعه را تشکیل می دهند.”
در حال حاضر نزدیک به ۷۵ میلیون نفر ماهانه ۴۵ هزار و ۵۰۰ تومان یارانه می گیرند و دولت برای پرداخت یارانه نقدی سالانه ۱۱ هزار میلیارد تومان یعنی نزدیک به یک چهارم کسری دارد و برای همین به دنبال کاستن از کسانی است که یارانه می گیرند.
مرکز پژوهشهای مجلس پیشنهاد کرده دولت “حمایت همگانی از زنان سرپرست خانوار را که درصد قابل توجهی از فقرا را در بر خواهد گرفت” در برنامه قرار دهد.
این گزارش نتیجه می گیرد که “وضعیت رفاه خانوارها در سال های اخیر به ویژه طبقات میانی و فقیر جامعه کاهش یافته است” برای همین توصیه شده که برای تشخیص و حمایت از خانوارهای نیازمند بهتر است معیار سالمندی و جنسیت و گروه های آسیب پذیر ملاک قرار گیرد.

(Visited 50 times, 1 visits today)

You may also like...

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *