وزارت خارجه دولت حسن روحانی در آخرین روزهای کاری خود گزارش سه ماهه خود به مجلس را ارائه کرد است که در آن به آخرین وضعیت مذاکرات برجام و همچنین موانع تحقق آن پرداخته شده است. در این گزارش ابراز امیدواری شده که در فضای جدیدی سیاسی ایران مذاکرات هسته‌ای در وین به نتیجه برسد.

بر اساس قانون “اقدام متناسب و متقابل دولت در اجرای برجام”، وزیر امور خارجه موظف است هر سه ماه یک بار گزارشی از روند اجرای توافقنامه برجام به کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی ارائه دهد. این آخرین گزارش وزارت خارجه ایران در دولت حسن روحانی‌ است.

این گزارش چهارده بخش و ۲۳ پیوست دارد.

نامه ظریف؛ رنجاندن دوستان شرق و جدل‌های داخلی

در بخش آخر این گزارش با عنوان “وآخر دعوانا” محمد جواد ظریف در نامه‌ای از اختلاف نظرها بر سربرجام انتقاد کرده و نوشت “اگر به عوض مناقشه و مجادله بر سر اینکه برجام پیروزی قطعی بود و یا شکست کامل ــ که حتماً هیچ یک نبود ــ همگی کوشیده بودیم بیشترین منفعت را از برجام ببریم، چه بسا شرایط به گونه‌ای دیگر رقم خورده بود”.

او در این نامه انتقاد کرد که ایران با رنجاندن هم‌پیمانان این کشور در شرق و جلوگیری از ورود شرکت‌های آمریکایی عملا سیاستی نامتوازن را پیش گرفت:

“اگر در مورد ضرورت کار متوازن با شرق و غرب به یک اجماع ملی رسیده بودیم و از یکسو با خوش خیالی، دوستان دوران سختی را در سراب طمع سرازیر شدن شرکت‌های غربی از خود نرنجانده بودیم و از سوی دیگر از همه امکانات برجام برای ایجاد منافع اساسی اقتصادی برای همه کنشگران – به شمول شعبات خارجی شرکت‌های آمریکایی – بهره برده بودیم، هم دوستانمان سرخورده نمی‌شدند و در دوران سختی رهایمان نمی‌کردند و هم ترامپ برای فشار حداکثری با مانع جدیِ سرمایه دارانِ جهانی – از جمله در داخل آمریکا – مواجه می‌شد”.

او گفته “اکنون بهترین زمان برای ایجاد این همدلی و همصدایی است” و موفقیت در مذاکرات اخیر وین زمینه را برای شکوفایی فراهم کند.

آقای ظریف نوشته: “برنامه ۲۵ساله با چین، روابط راهبردی با روسیه، سیاست همسایگی و اولویت همسایگان، و استفادۀ حداکثری از تعهدات کشورهای غربی در برجام بستر مناسب برای چنین آینده‌ای است”.

آقای ظریف گفته این نکات را با هدف انتقال تجربه و “پس از دو سال مذاکره فشرده و طاقت فرسا برای دستیابی به یک توافق قابل قبول، و نیز شش سال کوشش نفس‌گیر و هشت سال ناسزا شنیدن، خون خوردن و دم نیاوردن بر سر اتهاماتی ناروا” بیان می‌کند.

آقای ظریف در این نامه خطاب به رییس کمیسیون امنیت ملی نوشته: “هیچ توافقی برای هیچ یک از طرف‌های آن توافق بی‌نقص نیست. هر یک از طرف ها از بخش هایی از توافق ناراضی و ناخشنود است. این طبیعت هر توافقی است”.

او همچنین هشدار داده که “گرایش حداکثری تنها به مذاکرات فرسایشی و بی پایان می‌انجامد که تقریبا در تمامی شرایط ضرر و یا لااقل عدم نفع آن برای کشور و مردم از منافع فردی رسیدن-ناممکن-به توافق ایده آل کمتر نیست”.

او همچنین نوشته است که “منافع ملی و مصالح عالی مردم و کشور اقتضا می‌کند که سیاست خارجی صحنه دعوای سیاسی و جناحی داخلی نباشد”.

مذاکرات وین؛ چه تحریم‌هایی رفع خواهد شد؟

در بخش دیگری از این گزارش با اشاره به مذاکرات وین که از ابتدای سال جاری شمسی آغاز شد آمده: “خروجی این مذاکرات سه پیوست خواهد بود: رفع تحریم‌ها (تعهدات آمریکا)، اقدامات هسته‌ای (تعهدات ایران)، و طرح اجرایی ( چگونگی اجرای از جمله راستی آزمایی)”.

بنابر این گزارش پس از انجام تعهدات رفع تحریمی و با تصمیم کمیسیون مشترک، آمریکا به عنوان عضو به برجام بازخواهد گشت.

کلیه تحریم‌هایی که وفق برجام رفع شده بودند، مجددا رفع خواهند شد . علاوه بر این، کلیه تحریم‌های ترامپ که در صورت استمرار عضویت آمریکا در برجام نمی توانستند وضع شوند (ولو به بهانه‌های دیگر) نیز رفع خواهد شد.

توضیح صدا، دلیل وقفه در مذاکرات احیای برجام چیست؟

وزارت خارجه ایران در گزارش خود وعده داده که اگر مذاکرات وین به رسمیت شناخته شود “شناسایی سپاه پاسداران انقالب اسلامی به عنوان به اصطلاح تروریستی سازمان تروریستی خارجی ابطال خواهد شد”.

علاوه بر این، بیش از هزار شخص حقیقی و حقوقی فرد، نهاد، کشتی و هواپیما نیز از فهرست تحریم‌های آمریکا خارج میشوند.

در این گزارش لیستی نیز از مصادیق رفع تحریم نیز ارائه شده است که در صورت توافق وین، تمامی تحریم‌های موضوعی علیه اقتصاد ایران شامل تحریم های قبل از برجام) مالی و بانکی، بیمه، انرژی و پتروشیمی، کشتیرانی، کشتی ‌سازی و بخش بنادر، طال و فلزات گرانبها، نرم افزار، صنعت خودرو، فروش هواپیما و خدمات مربوطه، و واردات فرش و مواد غذایی از ایران و تحریم های بعد از برجام، زمان ریاست جمهوری دونالد ترامپ همچون صنایع فلزات ایران، صنایع معدنی، عمران، صنایع نساجی، تولید رفع خواهند شد.

مذاکرات وین بعد از شش دور و با وجود ابراز خوش‌بینی بعضی مقام‌ها از جمله حسن روحانی، رئیس جمهور ایران تا کنون به نتیجه نرسیده است.