برخی از تجهیزات موسسه واکسن‌سازی “فینلی” در هاوانا ممکن است در سایر نقاط جهان منسوخ محسوب شود اما تجربه علمی که در پشت دیواره های سفید رنگ آن وجود دارد، بسیار پیشرفته است.

پژوهشگران این موسسه در حال کار بر روی تلاش کوبا برای حل بحران ویروس کرونا هستند: تولید واکسن “سوبرینا ۲” ( 2 Soberina (.

واژه اسپانیایی سوبرینا به معنی حاکمیت است و واکسن سوبرینا یک واکسن “هم-بسته” است به این معنی که آنتی ژن ویروس در یک مولکول حامل داخل می شود تا ثبات و اثر بخشی واکسن را تقویت کند.

طی چند هفته آینده این واکسن روی دهها هزار داوطلب آزمایش می شود.

دکتر ویسنته ورز بنکومو، مدیر موسسه، می‌گوید نتایج اولین آزمایش های بالینی “دلگرم کننده” و “بسیار مهم” بود و دولت تحت رهبری حزب کمونست امیدوار است تا پایان سال این واکسن را به همه ساکنان جزیره کوبا تزریق کند.

ورز
ویسنته ورز بنکومو می گوید که نتایج آزمایش های اولیه امیدوارکننده بوده است

دکتر ورز در یک کنفرانس خبری توضیح داد که “برنامه ما این است که البته ابتدا جمعیت خود را علیه بیماری ایمن سازی کنیم.”

وی افزود که “در مورد فروش واکسن نیز دولت به سوی تولید تجاری در حال حرکت است و برنامه ریزی برای تولید ۱۰۰ میلیون واحد در سال ۲۰۲۱ در حال انجام است که بخش مهم آن به ایمن سازی کامل کشور اختصاص خواهد یافت.”

آمریکا نقشی ندارد

برای حکومت کوبا این یک هدف بلند پروازانه اما واقع گرایانه است زیرا کوبا بیش از ۳۰ سال در بیوتکنولوژی و ایمونولوژی تجربه دارد.

در اواخر دهه ۱۹۸۰، دانشمندان کوبایی اولین واکسن مننژیت B را تولید کردند و، فیدل کاسترو ، رهبر فقید کوبا، موسسه فینلی را با هدف یافتن راه هایی برای مقابله با چند دهه تحریم آمریکا علیه حکومت کوبا افتتاح کرد.

وی استدلال کرد که اگر اختراع ثبت شده توسط شرکت های دارویی آمریکا در دسترس کوبا نباشد، کوبایی ها باید راه حل های خاص خود را در این زمینه پیدا کند.

با این وجود تولید ۱۰۰ میلیون دوز واکسن بدون نوعی کمک بین المللی فراتر از ظرفیت تولیدی کوبا به نظر می رسد.

حتی اگر دولت ایالات متحده تحت رهبری جو بایدن رویکرد سختگیرانه رئیس جمهوری سابق، دونالد ترامپ را در قبال کوبا عوض کند، بازهم ایالات متحده نقشی در تولید سوبرینا نخواهد داشت.

واکسن
کوبا در زمینه واکسن سازی دارای تجربه هایی است

دکتر ورز، رئیس موسسه فینلی می گوید: “تماس اصلی ما با اروپا و کاناداست و افرادی از ایتالیا و فرانسه در اقدامات ما در این زمینه مشارکت دارند.” وی می افزاید ایالات متحده در حال حاضر “متاسفانه” در تحقیق و تولید واکسن مشارکتی ندارد و “ما امیدواریم در مراحل بعدی به گام های بیشتری در همکاری برسیم.”

نهادهای بین المللی مانند سازمان بهداشت پان آمریکن – پاهو (PAHO) – امیدوارند که کوبا اولین کشور آمریکای لاتین باشد که واکسن خود را تولید می کند.

دکتر خوزه مویا ، نماینده پاهو در کوبا می گوید: “ما بسیار خوشبین هستیم.” او می افزاید: “ما از آغاز مرحله آزمایش سوبرینا و روند اقدامات در طول آزمایش ها مطع هستیم و می دانیم که کوبا از اوت سال گذشته در حال بررسی امکانات تولید چند واکسن بوده است.”

خدمات بهداشتی و درمانی تحت فشار

داشتن واکسن برای کوبا اهمیت زیاد دارد. در درجه اول، آمار ابتلای به ویروس کرونا هر هفته بدتر می شود.

خوزه
دکتر خوزه مویا در خوشبینی کوبایی ها سهیم است

موارد تأیید شده اخیراً برای اولین بار از زمان شیوع این بیماری همه گیر به بیش از ۱۰۰۰ مورد در روز رسیده است. اگرچه این ارقام در مقایسه با مکزیک ، برزیل و ایالات متحده بسیار ناچیز است، اما به اندازه ای جدی است که فشار بیشتری بر سیستم خدمات بهداشتی و درمانی کوبا وارد کند.

در اواسط سال گذشته کوبا شیوع این بیماری را با استفاده از ترکیبی از کارزار تهاجمی اطلاع رسانی عمومی و بستن فرودگاه های خود مهار کرد و در ماه های ژوئیه و اوت، برای چند هفته متوالی میزان ابتلا و مرگ و میر بسیار پایین بود.

اما آمار ابتلا به تدریج رو به افزایش گذاشته و باعث نگرانی دولت کوبا شده است.

دکتر مویا از سازمان بهداشت پان آمریکن می گوید که اوضاع هنوز از کنترل خارج نشده و شبیه وضعیت کشورهای دیگر است.

او می گوید: “در سایر کشورها هم لحظه ای رسید که احساس شد باید اقتصاد را بازگشایی کرد و همان اتفاق در کوبا هم روی داد و دولت تلاش کرد تا اوضاع به تدریج به حالت عادی برگردد” و این کار را خراب کرد.

کوبا
کوبایی ها اکثرا برای خرید اقلام اساسی باید در صف های طولانی انتظار بکشند

درد کوتاه مدت

اما کوبا در حال حاضر با بدترین چشم انداز اقتصادی خود را از زمان پایان جنگ سرد و قطع کمک شوروی مواجه است و بنابراین، برای تولید یک واکسن موثر، انگیزه مهم اقتصادی نیز وجود دارد.

توقف فعالیت های اقتصادی و بستن مرزها برای یک جزیره به شدت وابسته به جهانگردی بسیار دردناک بوده است و اقتصاد این کشور در سال گذشته ۱۱ درصد سقوط کرد.

هر روز جلوی فروشگاه های مواد غذایی و سوپرمارکت ها صف های طولانی تری تشکیل می شود و مردم برای خرید کالاهای اساسی باید مدتها در صف باشند.

دولت هم این لحظه را برای اجرای اصلاحات اقتصادی دیرهنگام انتخاب کرده که شامل مواردی مانند یکسان سازی نظام پیچیده ارزی و آزادسازی فعالیت در بخش خوداشتغالی است.

اگرچه این احتمال وجود دارد که این اصلاحات سرانجام باعث بهبود اقتصاد آشفته کوبا شود، اما در کوتاه مدت برای بسیاری از خانواده ها، به ویژه خانواده هایی که بستگانی در خارج ندارند تا برایشان پولی بفرستند، فاجعه آمیز است.

کوبایی ها بسیار صبور و مبتکر هستند زیرا مجبور بوده اند فشار دوگانه تحریم های ایالات متحده و کنترل دولتشان بر اقتصاد را تحمل کنند اما چند ماه محدودیت ناشی از شیوع ویروس کرونا و سنگین تر شدن مشکلات اقتصادی بسیاری را به ستوه آورده است.

یافتن یک واکسن مناسب باعث می شود که اقتصاد این جزیره زودتر و با اطمینان حتی بیشتری نسبت به قبل بازگشایی شود. همچنین صادرات واکسن کرونا به کشورهای نیازمند می تواند یک منبع درآمد جدید را ایجاد کند.

اما این همه انتظارات فشار بیشتری را متوجه دانشمندان دست اندرکار می کند که باید نه تنها برای کاهش بحران بهداشتی جزیره بلکه برای مقابله با بحران اقتصادی آن به موفقیت برسند.

این گزارش در مورد پیشرفت کوبا در زمینه ساخت واکسن ضد کرونا برای ایران نیز اهمیت دارد.

ایران در فعالیت کوبا برای ساختن یک واکسن کرونای داخلی مشارکت دارد و چندی پیش گزارش شد که موسسه واکسن فینلِی و انستیتو پاستور ایران توافقی را در هاوانا امضا کرده اند که براساس آن فاز سوم کارآزمایی کلینیکی این واکسن در ایران انجام خواهد شد.

اگرچه رئیس فینلی به همکاری ایرانیان در تحقیقات در زمینه تولید واکسن اشاره نکرده است، اما قاعدتا در صورت رسیدن واکسن کوبایی به مرحله تولید انبوه تا اوایل سال آینده میلادی، ایران از جمله واردکنندگان آن خواهد بود