انتشار خبر “تصویب” حذف غربالگری مادران باردار درکمیسیون ویژه “جمعیت و تعالی خانواده” مجلس ایران اعتراض زیادی را برانگیخته است.

این موضوع را کبری خزعلی رئیس شورای اجتماعی زنان دیروز در توییتر اعلام کرد: “با تلاش نمایندگان انقلابی مجلس اجبار مادران به غربالگری پیش از زایمان” برداشته شده است.

خانم خزعلی بعد این توییت را بدون توضیح حذف کرد اما سخنان رئیس کمیسیون بهداشت مجلس نشان می‌دهد که چنین طرحی در کمیسیون ویژه جمعیت مجلس در دست بررسی است اما “هنوز تصویب نشده است.”

غربالگری فراگیر مادران باردار از سال ۱۳۸۰ در ایران انجام می‌شود تا در سه ماه اول بارداری احتمال تولد نوزادان با سندرم داون، تریزومى ۱۸ و تریزومى ۱۳ کاهش یابد.

کبری خزعلی در توییتر با “تبریک به مادران” نوشته بود که “بالاخره با تلاش برخی نمایندگان انقلابی مجلس اجبار به غربالگری توسط مادر و پزشکان با تجویزهای غیراستاندارد و غیرمتقن علمی (که باعث قتل جنین می‌شد) برداشته شد. حالا دیگر هیچ پزشک و مادری مجبور به غربالگری و کشتن جنین نیست.”

در ایران هیچ مادری “مجبور به کشتن جنین” نیست و با اینکه غربالگری برخی از نقص‌های کروموزومی و ژنتیکی را تشخیص می‌دهد اما حفظ جنین یا سقط جنین با اختلال کروموزی انتخاب خانواده است.

واکنش وزارت بهداشت: هیچ وقت اجباری نبود

کیانوش جهانپور، سخنگوی سازمان غذا و داروی وزارت بهداشت در واکنش به این خبر از برنامه غربالگری وزارت بهداشت حمایت کرده و نوشته است: “غربالگری بیماری‌های ژنتیکی جنین هیچگاه اجباری نبوده و دستورالعمل وزارت بهداشت در این رابطه با مشارکت آگاهانه و داوطلبانه والدین، عملی شده و البته نقش موثری در کاهش موارد تولید بیماری‌های ژنتیکی از جمله سندرم داون و … داشته و خواهد داشت.”

او تاکید کرد که “همه در قبال جمعیت و سلامت جمعیت در چارچوب دستاوردهای دانش نوین بشری مسئولیم؛ نه یک کلمه بیش و نه یک کلمه کم.”

حسینعلی شهریاری رئیس کمیسیون بهداشت مجلس درباره اظهارات خانم خزعلی به روزنامه اعتماد گفته که این موضوع “در حد پیشنهاد” در کمیسیون ویژه جمعیت طرح شده و “هیچ مصوبه‌ای” درباره حذف اجباری بودن غربالگری وجود ندارد.

رئیس کمیسیون بهداشت مجلس توضیح داده است: “حتی اگر این مسئله تصویب هم بشود- که هنوز معلوم نیست- در همه کشور کمیته‌ها و تیم‌های پایش در مراکز مختلف برای مادران باردار وجود دارد و کماکان اگر مادر بارداری نیاز به غربالگری داشته باشد، دستور انجام این کار آن برای او صادر می‌شود.”

اگر مجلس تصویب کند؟

اما نگرانی فعالان مدنی و ایرانیان از این است که در صورت تصویب این طرح، هزینه‌های غربالگری به عهده خود خانواده‌ها گذاشته شود مخصوصا آنکه بسیاری از بیمه‌ها هزینه‌های غربالگری مادر باردار را به عهده نمی‌گیرند و حتی اگر به عهده بگیرند، بسیاری از عهده بیمه تکمیلی برنمی‌آیند.

این نگرانی وجود دارد که در صورت تصویب، شمار نوزادانی که با نقص کروموزومی به دنیا می‌آیند بیشتر شود.

سخنان خانم خزعلی درباره تصمیم مجلس واکنش‌های بسیار تندی در داخل ایران داشته است.

عباس عبدی، روزنامه‌نگار و سیاستمدار ایرانی به طعنه به خانم خزعلی، فرزند ابوالقاسم خزعلی عضو سابق شورای نگهبان، گفته که در خانه “مصادره‌ای” در بالای شهر تهران زندگی می‌کند و دغدغه مردم عادی را ندارد: “اگر همه مادران خانه‌های مصادره‌ای در الهیه تهران داشتند باکی از معلول به دنیا آمدن کودکانشان نبود! شرم هم خوب چیزی‌ست.”

دکتر حسام‌الدین علامه عضو هیات علمی جهاد دانشگاهی هم در مخالفت با حذف غربالگری از نمایندگان مجلس پرسیده: “چه اشکالی دارد که اگر بارداری ناخواسته، سلامت مادر را به خطر می‌اندازد به زوجین برای تنظیم خانواده و بارداری مناسب کمک کنیم؟”

او به ایسنا گفت: “امروزه با پیشرفت علم و تکنولوژی و قبل از دمیده شدن روح در جنین می‌توان با انجام غربالگری‌های شاخصمند و اطمینان‌آور، امکان ناهنجاری‌های ژنتیکی و معلولیت‌های بسیار شدید را تشخیص داد، به کدام دلیل نباید از این دانش خدادادی برای پیشگیری از تولد نوزادان با اختلالات ژنتیکی شدید مثل جنین پوچ و بدون مغز یا قلب یا دارای اختلالات کروموزومی و … استفاده کنیم؟”

سیاست کلی جمعیتی که رهبر جمهوری اسلامی ایران تعیین کرده تلاش برای افزایش جمعیت و تشویق خانواده‌ها به فرزندآوری و قطع برنامه‌های تنظیم خانواده است.

وزارت بهداشت ایران برنامه تشویق زنان به جلوگیری از بارداری ناخواسته و توزیع رایگان وسایل جلوگیری از حاملگی را متوقف کرده است.