Screen Shot 2022-04-28 at 12.21.09 PM
چهاردهمین گزارش سالانه دربارۀ اجرای حکم اعدام در ایران که سازمان حقوق بشر ایران به همراه سازمان فرانسوی «با هم علیه اعدام» منتشر کرده، به‌گفتۀ خود این سازمان‌ها «تصویر کاملی از اجرای حکم اعدام نمی‌دهد»؛ دلیل آن هم «زمینۀ پیچیدۀ این موضوع، عدم شفافیت و خطرها و محدودیت‌هایی که متوجه مدافعان حقوق‌بشر می‌شود» است.
با این اوصاف، این دو سازمان مدافع حقوق بشر در گزارشی از سراسر ایران از افزایش اجرای احکام اعدام پس از آغاز دوران ریاست‌جمهوری ابراهیم رئیسی خبر‌ داده و چالش‌های قانونی در این زمینه را توضیح داده‌اند و در عین حال بر اهمیت گسترش «جنبش بخشش» تأکید کرده‌اند.
در مصاحبه با محمود امیری مقدم از سازمان حقوق بشر ایران در نروژ جنبه‌های گوناگون این گزارش و مهم‌ترین جزئیات آن را بررسی کرده‌ایم.
بازکردن در پنجره جدید
در خلاصهای که از گزارش منتشر کردهاید، یکی از مسائل مربوط به آمار اعدام‌ها که در زمان کوتاهی به چشم می‌خورد، مقایسه قبل و بعد از انتخابات ریاستجمهوری ۱۴۰۰ در ایران است و افزایش چشمگیری که بعد از انتخابات در آمار اعدام‌ها مشاهده می‌شود. این افزایش را چه‌طور ارزیابی می‌کنید؟ آیا این امر دلیل خاصی دارد؟ می‌توانید توضیحی بدهید که چطور این اتفاق افتاده؟
بله. همان‌طور که اشاره کردید، در واقع تعداد اعدام‌های نیمه دوم سال، یعنی پس از انتخابات ریاست‌ جمهوری، دقیقاً دو برابر اعدامهای قبل از انتخابات ریاست‌‌جمهوری در نیمه اول سال میلادی است؛ یعنی افزایش صددرصدی. ما چند سال قبل، پس از انتخابات سال ۲۰۱۳، یعنی دور اول ریاست‌جمهوری آقای روحانی، چنین روندی را دیدیم. نکات مشابه این دو انتخابات در این است که در واقع بعد از هر دو، مذاکرات بین ایران و گروه ۵+۱ از سر گرفته شد؛ هم در این دور جدید احیای برجام و هم در دوره قبل یعنی مذاکرات برای رسیدن به توافق.

بیشتر در این باره:

گزارش سالانه: افزایش صد درصدی اعدام در ایران پس از پیروزی رئیسی در انتخابات

این را اول بگویم که به‌طور کلی روند اعدام‌ها در جمهوری اسلامی به فرد ارتباطی ندارد. یعنی ربطی ندارد چه کسی رئیسجمهور است، چه کسی رئیس قوه قضائیه است، چون هر دو مستقیم یا غیرمستقیم مورد تأیید رهبر و کل نظام هستند. چیزی که میزان اعدام‌ها را تعیین می‌کند، یکی نیاز حکومت است به اعدام – چون به‌عنوان وسیلهای برای ارعاب جامعه استفاده می‌شود- و وقتی حکومت از اعتراضات بیم دارد، ما می‌بینیم که میزان اعدام‌ها بالا می‌رود. یکی هم وقتی که توجه جامعه جهانی به مسائلی دیگر جز حقوق بشر در ایران معطوف است، در این مواقع هم میزان اعدام‌ها بالا می‌رود.
یعنی فکر می‌کنید حتی وقتی در حال مذاکره هستند، به نوعی به حفظ چهره نیاز ندارند که بخواهند نشان دهند وضعیت حقوق بشر در ایران دارد بهبود پیدا می‌کند یا کمتر اعدام می‌شود؟
متأسفانه در مذاکرات برجام مسئله حقوق بشر و مسئله اعدام نه تنها مطرح نشده بلکه هیچ جایی ندارد. ما فکر می‌کنیم جمهوری اسلامی این‌طور برداشت می‌کند که تا وقتی در حال مذاکره هستند، برای رسیدن به یک توافق هسته‌ای، جامعه جهانی تا حدی از مسئله حقوق بشر در ایران چشمپوشی می‌کند. این را در دور اول برجام هم دیدیم. آن سالی که توافقنامه برجام امضا شد، بالاترین آمار اعدام‌ها در بیش از دو دهه را داشتیم. من فکر می‌کنم [این نکته] این دفعه هم صدق می‌کند و این یکی از مواردی است که در بیانیه مشترک‌مان با سازمان فرانسوی «با هم علیه اعدام» -که گزارش را با هم منتشر کردیم- آمده، که ما از جامعه جهانی، به‌خصوص از کشورهایی که در حال مذاکره با جمهوری اسلامی هستند، خواستهایم از مسئله حقوق بشر چشمپوشی نکنند.
برای این‌که خیلی کوتاه جواب بدهم، از یک طرف نیاز حکومت به ایجاد ارعاب بیشتر به خاطر بیم از اعتراض، و از طرف دیگر این‌که می‌دانند تا وقتی کشورهای غربی در حال مذاکرهاند برای رسیدن به یک توافق، این‌ها احساس می‌کنند که دست‌شان بازتر است برای نقض حقوق بشر.
محمود امیری مقدم
محمود امیری مقدم
آقای امیری مقدم، یکی از مسائلی که در گزارش مطرح می‌شود، اعلام نشدن بیش از هشتاد درصد اعدام‌هاست. به نظرتان این دلیل با آن پیام داخلی برای این میزان اعدامِ بالا در تناقض نیست؟ یعنی اگر اعلام نشود، چگونه می‌خواهد ایجاد رعب کند؟
به‌طور کلی منظور ما از اعلام نشدن این است که در رسانه‌های رسمی اعلام نمی‌شود. ولی وقتی مثلاً در بلوچستان اعدام می‌کنند، به‌طور مثال ۱۲۶ نفر به اتهام جرایم مربوط به مواد مخدر اعدام شدهاند که تعداد زیادی از آن‌ها شهروندان بلوچ هستند، هیچ‌کدام از این اعدام‌های مربوط به مواد مخدر اعلام نشدهاند و با این حال به گوش مردم می‌رسد. یعنی مردم آن مناطق مطلع می‌شوند که اعدام صورت گرفته. به همین شکل است که این اطلاعات به دست ما هم می‌رسد. ولی به‌طور رسمی اعلام نمی‌کنند.
برای مثال وقتی ایران در شورای حقوق بشر مورد انتقاد قرار می‌گیرد، آمار رسمی که جمهوری اسلامی خودش دارد خیلی کمتر از این است. من فکر می‌کنم با وجود این‌که در رسانه‌های رسمی اعلام نمی‌شود، ولی در جامعه و در آن مناطقی که اعدام‌ها صورت می‌گیرد، حتی خود حکومت کمک می‌کند که این اخبار [و آمارها] به گوش مردم برسد.