محمد بن سلمان، حاکم دوفاکتوی عربستان، در آستانه نشست سالانه شورای همکاری خلیج فارس به تک‌ تک کشورهای عضو این شورا سفر کرد و در آخرین روز این تور منطقه‌ای، روز جمعه، ۱۹ آذر (۱۰ دسامبر) به کویت رسید. او حالا آماده است تا در روز دوشنبه، در نشست پایان سال ۲۰۲۱ سران کشورهای عربی خلیج فارس، بر روی یک موضوع متمرکز باشد: ایران.

در آغاز سال ۲۰۲۱، وضعیت بین‌المللی محمد بن سلمان از هر زمانی شکننده‌تر به نظر می‌رسید. جو بایدن در آمریکا پیروز شده بود و از میانه نخستین ماه سال کارش را آغاز می‌کرد؛ کسی که در انتقاد از ولیعهد خبرساز عربستان هیچ تعارفی نداشت و حتی به هوادارانش وعده داده بود که اگر رئیس‌جمهور شود، محمد بن سلمان را به یک چهره «مطرود» در عرصه بین‌المللی تبدیل خواهد کرد.

اما حالا، در آخرین ماه سال ۲۰۲۱، او نه تنها یک چهره «مطرود» بین‌المللی نیست، بلکه در جریان سفرهای چند روز اخیر، نمایشی از اتحاد نمادین کشورهای عربی خلیج فارس در برابر ایران را به نمایش گذاشت که حتی در عمده سال‌های قدرت دونالد ترامپ هم شدنی نبود.

علاوه بر این، سفر اخیر امانوئل مکرون، رئیس‌جمهوری فرانسه به ریاض و ملاقاتش با محمد بن سلمان، به قهر قدرت‌های غربی با او که از زمان قتل جمال خاشقچی آغاز شده بود، پایان داد. محمد بن سلمان اگرچه در این مدت خود به اروپا و آمریکا سفر نکرده، اما بعد از سفر مکرون، چنین سفری از سوی ولیعهد عربستان نیز دور از انتظار نخواهد بود

دیدارهای هفته اخیر محمد بن سلمان از کشورهای عمان، قطر، امارات، بحرین و کویت، و نشستی که رهبران این کشورها در پیش دارند، برای او در واقع حسن ختام سالی خوش‌شگون است که در آن نه از جنجال و آبروریزی‌های مرسوم این سال‌ها خبری بوده و نه در معادلات منطقه و رقابت‌های سیاسی، شرایط نامناسبی برایش به وجود آمده است.

بازگشت آمریکا به برجام که می‌توانست به مهم‌ترین کابوس ریاض در سال ۲۰۲۱ تبدیل شود، به دلایل مختلف، از جمله تعلل آمریکا برای آغاز مذاکرات و همچنین مخالفت‌های سران جمهوری اسلامی با شرایط جدید، به نتیجه نرسیده و هنوز چشم‌اندازی هم برایش وجود ندارد.

در عین حال عربستان در همین مدت با پیگیری مذاکرات با ایران، در مسیر کاهش تنش با تهران گام‌هایی برداشت تا برای جان گرفتن دوباره برجام آمادگی کافی داشته باشد. حالا دیگر محمد بن سلمان به خوبی می‌داند که اصولا در جریان مجادلات منطقه، فواید هم‌پیمانی با واشنگتن چه محدودیت‌هایی دارد و تا کجا کارآمد و از کجا بی‌ثمر است.

محمد بن سلمان و شیخ تمیم

منبع تصویر، ANADOLU AGENCY

این نخستین سفر محمد بن سلمان به قطر از زمان بحران دیپلماتیک سال ۲۰۱۷ میان دوحه و باقی کشورهای عربی خلیج فارس بود

ناامیدی از واشنگتن به مساله تغییر در کاخ سفید و ریاست‌جمهوری جو بایدن نیز محدود نیست. طرح مساله خروج آمریکا از سوریه یا لزوم پرداخت هزینه‌‌های نظامی آمریکا در خاورمیانه توسط اعراب در دوران دونالد ترامپ مطرح شد. و در همان دوران بود که محدودیت‌های غرب در حمایت از ریاض در لحظاتی مانند حمله بزرگ به تاسیسات آرامکو خودش را نشان داد.

چنان‌که برخی از مشاوران محمد بن سلمان در جریان سفرهای یک هفته اخیر به خبرگزاری‌های غربی گفته‌اند، لزوم استقلال سیاسی-نظامی کشورهای منطقه از آمریکا از جمله مسایلی بوده که او در تمامی دیدارهایش با سران کشورهای عربی خلیج فارس به آن اشاره کرده است. از خریدهای تسلیحاتی از روسیه و چین و تا حتی سرمایه‌گذاری در صنایع نظامی داخلی – شبیه به ایران – از جمله راه‌حل‌‌های مورد نظر اوست.

او همچنین در ماههای اخیر، بعد از مدت‌ها مزه شیرین یک موفقیت چندجانبه را نیز در برابر ایران تجربه کرد. در جریان بحران اخیر در لبنان بر سر حرفهای جرج قرداحی، عربستان نه تنها از حرف‌های نقادانه وزیر لبنانی نگذشت، بلکه به رغم تهدیدهای حزب‌الله لبنان و نمایش تبلیغاتی همه‌جانبه متحدان ایران در منطقه، وزیر متحد حزب‌الله را مجبور کرد از کابینه لبنان استعفا کند.

همین بحران در نهایت به زمینه سفر امانوئل مکرون به ریاض نیز تبدیل شد؛ اقدامی که برای پاریس بی‌هزینه نبود، اما در نهایت آنها به این نتیجه رسیدند چنین هزینه‌ای، به پایان بخشیدن بحران لبنان می‌ارزد. بدین ترتیب در جریان این مجادله، محمد بن سلمان با یک تیر دو نشان زد. هم حزب‌الله لبنان (و در واقع ایران) را عقب راند و هم زمینه‌های پایان روابط تیره‌اش را با غرب فراهم کرد.