چه شد پس از ۳۵ سال سینماهای عربستان دوباره باز شدند؟

اولین سینما در عربستان سعودی پس از ۳۵ سال با نمایش فیلم پلنگ سیاه افتتاح شد. پس از چند دهه ممنوعیت چطور شده است که سینما رفتن دوباره پذیرفته شده است؟ تصمیم عربستان سعودی برای رفع ممنوعیت سینما در این کشور بخشی از دگرگونی وسیعی است که در سطح جامعه در جریان است. در یک قرن گذشته، خاندان آل سعود می‌توانستند فقط بر دو منبع قدرت تکیه کنند: ثروت سرشار نفتی و همپیمانی غیر‌رسمی با روحانیون مذهبی محافظه‌‌کار. اما اکنون این کشور باید خودش را با قرن ۲۱ تطبیق دهد. دورانی که ثروت نفتی برای بودجه‌ دولتی و ایجاد شغل کافی نیست و روحانیان مذهبی نسبت به گذشته تاثیر و نفوذ کمتری بر رهبران تازه‌ خانواده‌ حاکم دارند. همانند کشور‌های دیگر خاور‌میانه، عربستان سعودی هم جمعیت بسیار جوانی دارد. بیشتر ۳۲ میلیون نفر جمعیت آن زیر ۳۰ سال هستند. ملک سلمان یکی از فرزندان جوان خود، محمد‌بن‌سلمان ۳۲ ساله را به ولیعهدی برگزیده است تا بتواند تا حدودی با این اکثریت جوان هماهنگ شود. محمد‌بن سلمان خوب می‌داند که وظیفه سنگینی بر دوش دارد. او باید مرحله گذار اقتصاد عربستان به سوی وابستگی کمتر نفتی را پیش ببرد و هدایت کند و این نکته را در نظر بگیرد که جوانان عربستان سعودی به احتمال زیاد از زندگی با معیار‌های زندگی پدران‌شان دیگر لذت نمی‌برند. آنها در بخش دولتی نمی‌توانند شغل‌های مطمئنی بیابند و ناچارند سخت‌تر و بیشتر در بخش خصوصی کار کنند. از افزایش هزینه‌ مسکن مدام شکایت می‌شود وبهداشت و آموزش کم‌کم خصوصی شده است. ناظران غربی اغلب فکر می‌کنند که عربستان سعودی در‌واقع ناچار است کمک‌های اقتصادی (یارانه) خود را به مردمش قطع کند و نتیجه‌ این امر فشار بیشتر برای کسب حقوق سیاسی است. فیلم وجدا تولید عربستان سعودی جوایز جهانی دریافت کرده است اما به نظر می‌رسد محمد‌بن‌سلمان مدل دیگری را در نظر دارد. در واقع او می‌گوید: "بیشتر کار کنید و از سیستم انتقاد نکنید، ولی بیشتر هم لذت ببرید." همانند دوبی، او به جای آزادی‌های سیاسی بیشتر آزادی‌های اجتماعی ارائه می‌کند. سینما هم بخشی از این آزادی‌هاست. اما آیا سعودی‌ها واقعاً تمایل دارند جامعه‌ای آزاد‌تر داشته باشند؟ تا سال‌ها، مقامات رسمی عربستان سعودی می‌گفتند جمعیت عربستان بسیار محافظه‌کار است، اما حالا می‌گویند که جامعه بسیار باز، فعال و اهل تکنولوژی است. در واقع نگرش‌های اجتماعی در عربستان بسیار گوناگون است. مردم با تجربه‌های زیستی گوناگون و میزان درآمد‌های بسیار متفاوت با یکدیگر در محدوده‌ جغرافیایی وسیعی پراکنده‌اند. بیش از یک میلیون نفر از اهالی عربستان سعودی در خارج از کشور تحصیل کرده‌اند در حالی که دیگران در فرهنگی بسیار سنتی بزرگ شده‌اند. زندگی زنان، بخصوص توانایی آنها برای تحصیل، سفر و کار تحت نفوذ و تصمیم‌گیری "قیم" مرد آنهاست که می‌تواند پدر و اگر ازدواج کرده باشند شوهر باشد. وقتی دولت دست به رفع ممنوعیت رانندگی زنان زد و اجازه برپایی کنسرت و نمایش فیلم‌هایی را داد که سال‌ها ممنوع بودند، بحث در مورد سرعت جریان دگرگونی و تغییر و نوع فرهنگی که جامعه به سوی آن توسعه خواهد یافت، در‌گرفت. از ماه ژوئن امسال زنان عربستان سعودی اجازه رانندگی در این کشور دارند این موضوع وقتی پای حقوق زنان به میان می‌آید اهمیت خاص پیدا می‌کند. وقتی موضوع فیلم به میان می‌آید تکنولوژی و فناوری‌های امروزی نشان می‌دهد که ممنوعیت سینما چقدر حرف نامربوطی است. تحقیقی که در سال ۲۰۱۴ انجام شده است نشان می‌دهد که دو‌سوم کاربران اینترنت در عربستان هر هفته فیلمی را به صورت آن‌لاین می‌بینند و ۹ نفر از هر ۱۰ نفر در عربستان تلفن هوشمند دارند. افرادی که پول کافی برای پرواز و سفر به بحرین و دوبی دارند می‌توانند در این مناطق به سینما بروند. سعودی ایرلاینز که خط هواپیمایی دولتی عربستان سعودی است، در پرواز‌ها فیلم نمایش می‌دهد. هر چند صحنه‌های "نا‌مناسب" مثل بازوی لخت یا بطری‌های شراب اغلب از فیلم حذف می‌شوند. حتی جشنواره‌ها و فستیوال‌هایی در این کشور برگزار شده است. شماری در این کشور شروع به ساختن فیلم کرده‌اند از جمله "وجدا" که بسیار هم مورد تحسین منتقدان قرار گرفته است و یک فیلم کمدی‌رمانتیک به نام "دیدار برکه با برکه". یک سازمان وابسته به دولت سعودی تخمین می‌زند که در سال ۲۰۱۷ سعودی‌ها ۳۰ میلیارد دلار (۲۱ میلیارد پوند) در سایر کشورهای خاور‌میانه صرف سرگرمی و تفریح کرده‌اند. این تقریباً حدود ۵ درصد از تولید نا‌خالص ملی عربستان است. وقتی قیمت نفت پایین بیاید و کشور در جستجوی بخش‌های اقتصادی جدید برای توسعه باشد، بحث مشخص اقتصادی برای گشایش بخش سرگرمی در‌می‌گیرد، تلاش برای بازگرداندن آن پول به کشور تا موقعیت‌های شغلی ایجاد شود. در واقع اولین سینماهایی که در عربستان سعودی باز شدند در حقیقت متعلق به صندوق ذخیره‌ ارزی دولتی، صندوق سرمایه‌گذاری عمومی و با همکاری شبکه تلویزیون کابلی AMC بودند . دولت نه فقط اجازه‌ گشوده شدن سینما‌ها را داد بلکه امید کسب منفعت از این کار را هم در سر دارد. به جای آنکه بپرسیم "چرا اکنون؟" باید بپرسیم : "چرا اینقدر دیر؟" اما این ممنوعیت هیچ‌وقت نظر عموم نبوده است، سیاست اجتماعی محافظه‌کارانه طوری طرح‌ریزی شده بود که تحت نفوذ روحانیان مذهبی باشد. منفعتی که روحانیان از فرمانبرداری حاکمان عایدشان می‌شد، به دست آوردن تأثیر و نفوذی همه‌جانبه بر زندگی اجتماعی و خانوادگی در مقابل آن بوده است. نقش سیاسی و اجتماعی این روحانیان اکنون تغییر کرده است. بله، موقعیت ثابت روحانیان هنوز سر جای خودش است و همچنان آرا و عقاید محافظه‌کارانه خود را بیان می‌کنند اما این عقاید اکنون با نظرات حاکمان سیاسی تفاوت اساسی دارد. در سال ۲۰۱۷، مفتی اعظم در فتوایی گفت که سینما‌‌ها ممکن است فیلم‌های "غیر‌اخلاقی و بی‌شرمانه" نمایش دهند و سینما‌ها باعث ترویج اختلاط زن و مرد می‌شود. زمانی این حرف‌ها خریدار داشت اما امروزه دیگر خریداری ندارد. از زمان تاسیس عربستان سعودی، روحانیون صاحبان آرا بسیار مهمی بوده‌اند و می‌توانستند بسیاری از امور را به جامعه و حاکمان دیکته کنند. این تاثیر روحانیون به این معناست که وقتی با آنها مخالفت شود آنها می‌توانند گروه چشم‌گیری از مردم را به طرفداری از خود برانگیزانند. حکمرانان فعلی عربستان بر این باورند که قدرت دادن بیشتر به روحانیون از لحاظ سیاسی خطرناک است اعم از این که آنها الهام‌بخش اسلام‌گرایان تندرو باشند یا درخواست مسالمت‌آمیز مشارکت بیشتری در حکومت داشته باشند. دولت چنین نشان می‌دهد که قدرت کمتری نسبت به گذشته در اختیار آنها می‌گذارد. به هر حال نمایش این هفته فیلم در ریاض نشان می‌دهد که سرگرمی و تفریح می‌تواند دگرگونی‌های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی عمیقی را آشکار کند.

اولین سینما در عربستان سعودی پس از ۳۵ سال با نمایش فیلم پلنگ سیاه افتتاح شد. پس از چند دهه ممنوعیت چطور شده است که سینما رفتن دوباره پذیرفته شده است؟

تصمیم عربستان سعودی برای رفع ممنوعیت سینما در این کشور بخشی از دگرگونی وسیعی است که در سطح جامعه در جریان است.

در یک قرن گذشته، خاندان آل سعود می‌توانستند فقط بر دو منبع قدرت تکیه کنند: ثروت سرشار نفتی و همپیمانی غیر‌رسمی با روحانیون مذهبی محافظه‌‌کار.

اما اکنون این کشور باید خودش را با قرن ۲۱ تطبیق دهد. دورانی که ثروت نفتی برای بودجه‌ دولتی و ایجاد شغل کافی نیست و روحانیان مذهبی نسبت به گذشته تاثیر و نفوذ کمتری بر رهبران تازه‌ خانواده‌ حاکم دارند.

همانند کشور‌های دیگر خاور‌میانه، عربستان سعودی هم جمعیت بسیار جوانی دارد. بیشتر ۳۲ میلیون نفر جمعیت آن زیر ۳۰ سال هستند.

ملک سلمان یکی از فرزندان جوان خود، محمد‌بن‌سلمان ۳۲ ساله را به ولیعهدی برگزیده است تا بتواند تا حدودی با این اکثریت جوان هماهنگ شود.

محمد‌بن سلمان خوب می‌داند که وظیفه سنگینی بر دوش دارد.

او باید مرحله گذار اقتصاد عربستان به سوی وابستگی کمتر نفتی را پیش ببرد و هدایت کند و این نکته را در نظر بگیرد که جوانان عربستان سعودی به احتمال زیاد از زندگی با معیار‌های زندگی پدران‌شان دیگر لذت نمی‌برند.

آنها در بخش دولتی نمی‌توانند شغل‌های مطمئنی بیابند و ناچارند سخت‌تر و بیشتر در بخش خصوصی کار کنند.

از افزایش هزینه‌ مسکن مدام شکایت می‌شود وبهداشت و آموزش کم‌کم خصوصی شده است.

ناظران غربی اغلب فکر می‌کنند که عربستان سعودی در‌واقع ناچار است کمک‌های اقتصادی (یارانه) خود را به مردمش قطع کند و نتیجه‌ این امر فشار بیشتر برای کسب حقوق سیاسی است.


فیلم وجدا تولید عربستان سعودی جوایز جهانی دریافت کرده است
اما به نظر می‌رسد محمد‌بن‌سلمان مدل دیگری را در نظر دارد.

در واقع او می‌گوید: “بیشتر کار کنید و از سیستم انتقاد نکنید، ولی بیشتر هم لذت ببرید.”

همانند دوبی، او به جای آزادی‌های سیاسی بیشتر آزادی‌های اجتماعی ارائه می‌کند.

سینما هم بخشی از این آزادی‌هاست.

اما آیا سعودی‌ها واقعاً تمایل دارند جامعه‌ای آزاد‌تر داشته باشند؟

تا سال‌ها، مقامات رسمی عربستان سعودی می‌گفتند جمعیت عربستان بسیار محافظه‌کار است، اما حالا می‌گویند که جامعه بسیار باز، فعال و اهل تکنولوژی است.

در واقع نگرش‌های اجتماعی در عربستان بسیار گوناگون است.

مردم با تجربه‌های زیستی گوناگون و میزان درآمد‌های بسیار متفاوت با یکدیگر در محدوده‌ جغرافیایی وسیعی پراکنده‌اند.

بیش از یک میلیون نفر از اهالی عربستان سعودی در خارج از کشور تحصیل کرده‌اند در حالی که دیگران در فرهنگی بسیار سنتی بزرگ شده‌اند.

زندگی زنان، بخصوص توانایی آنها برای تحصیل، سفر و کار تحت نفوذ و تصمیم‌گیری “قیم” مرد آنهاست که می‌تواند پدر و اگر ازدواج کرده باشند شوهر باشد.

وقتی دولت دست به رفع ممنوعیت رانندگی زنان زد و اجازه برپایی کنسرت و نمایش فیلم‌هایی را داد که سال‌ها ممنوع بودند، بحث در مورد سرعت جریان دگرگونی و تغییر و نوع فرهنگی که جامعه به سوی آن توسعه خواهد یافت، در‌گرفت.


از ماه ژوئن امسال زنان عربستان سعودی اجازه رانندگی در این کشور دارند
این موضوع وقتی پای حقوق زنان به میان می‌آید اهمیت خاص پیدا می‌کند.

وقتی موضوع فیلم به میان می‌آید تکنولوژی و فناوری‌های امروزی نشان می‌دهد که ممنوعیت سینما چقدر حرف نامربوطی است.

تحقیقی که در سال ۲۰۱۴ انجام شده است نشان می‌دهد که دو‌سوم کاربران اینترنت در عربستان هر هفته فیلمی را به صورت آن‌لاین می‌بینند و ۹ نفر از هر ۱۰ نفر در عربستان تلفن هوشمند دارند.

افرادی که پول کافی برای پرواز و سفر به بحرین و دوبی دارند می‌توانند در این مناطق به سینما بروند.

سعودی ایرلاینز که خط هواپیمایی دولتی عربستان سعودی است، در پرواز‌ها فیلم نمایش می‌دهد. هر چند صحنه‌های “نا‌مناسب” مثل بازوی لخت یا بطری‌های شراب اغلب از فیلم حذف می‌شوند.

حتی جشنواره‌ها و فستیوال‌هایی در این کشور برگزار شده است.

شماری در این کشور شروع به ساختن فیلم کرده‌اند از جمله “وجدا” که بسیار هم مورد تحسین منتقدان قرار گرفته است و یک فیلم کمدی‌رمانتیک به نام “دیدار برکه با برکه”.

یک سازمان وابسته به دولت سعودی تخمین می‌زند که در سال ۲۰۱۷ سعودی‌ها ۳۰ میلیارد دلار (۲۱ میلیارد پوند) در سایر کشورهای خاور‌میانه صرف سرگرمی و تفریح کرده‌اند.

این تقریباً حدود ۵ درصد از تولید نا‌خالص ملی عربستان است.

وقتی قیمت نفت پایین بیاید و کشور در جستجوی بخش‌های اقتصادی جدید برای توسعه باشد، بحث مشخص اقتصادی برای گشایش بخش سرگرمی در‌می‌گیرد، تلاش برای بازگرداندن آن پول به کشور تا موقعیت‌های شغلی ایجاد شود.

در واقع اولین سینماهایی که در عربستان سعودی باز شدند در حقیقت متعلق به صندوق ذخیره‌ ارزی دولتی، صندوق سرمایه‌گذاری عمومی و با همکاری شبکه تلویزیون کابلی AMC بودند .

دولت نه فقط اجازه‌ گشوده شدن سینما‌ها را داد بلکه امید کسب منفعت از این کار را هم در سر دارد.


به جای آنکه بپرسیم “چرا اکنون؟” باید بپرسیم : “چرا اینقدر دیر؟”

اما این ممنوعیت هیچ‌وقت نظر عموم نبوده است، سیاست اجتماعی محافظه‌کارانه طوری طرح‌ریزی شده بود که تحت نفوذ روحانیان مذهبی باشد.

منفعتی که روحانیان از فرمانبرداری حاکمان عایدشان می‌شد، به دست آوردن تأثیر و نفوذی همه‌جانبه بر زندگی اجتماعی و خانوادگی در مقابل آن بوده است.

نقش سیاسی و اجتماعی این روحانیان اکنون تغییر کرده است.

بله، موقعیت ثابت روحانیان هنوز سر جای خودش است و همچنان آرا و عقاید محافظه‌کارانه خود را بیان می‌کنند اما این عقاید اکنون با نظرات حاکمان سیاسی تفاوت اساسی دارد.

در سال ۲۰۱۷، مفتی اعظم در فتوایی گفت که سینما‌‌ها ممکن است فیلم‌های “غیر‌اخلاقی و بی‌شرمانه” نمایش دهند و سینما‌ها باعث ترویج اختلاط زن و مرد می‌شود.

زمانی این حرف‌ها خریدار داشت اما امروزه دیگر خریداری ندارد.

از زمان تاسیس عربستان سعودی، روحانیون صاحبان آرا بسیار مهمی بوده‌اند و می‌توانستند بسیاری از امور را به جامعه و حاکمان دیکته کنند.

این تاثیر روحانیون به این معناست که وقتی با آنها مخالفت شود آنها می‌توانند گروه چشم‌گیری از مردم را به طرفداری از خود برانگیزانند.

حکمرانان فعلی عربستان بر این باورند که قدرت دادن بیشتر به روحانیون از لحاظ سیاسی خطرناک است اعم از این که آنها الهام‌بخش اسلام‌گرایان تندرو باشند یا درخواست مسالمت‌آمیز مشارکت بیشتری در حکومت داشته باشند.

دولت چنین نشان می‌دهد که قدرت کمتری نسبت به گذشته در اختیار آنها می‌گذارد.

به هر حال نمایش این هفته فیلم در ریاض نشان می‌دهد که سرگرمی و تفریح می‌تواند دگرگونی‌های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی عمیقی را آشکار کند.

You may also like...