در حالی که تردد و مراودات مرزی ایران و پاکستان با اختلال گسترده مواجه شده، نگاه‌ها در ایران روی تجارت با دیگر کشورهای همسایه، به‌ویژه ترکیه متمرکز شده است. وضعیت تجارت ایران و ترکیه چگونه است و آیا تهران می‌تواند از این طریق، ضربهٔ تجاری وارد شده از ناحیهٔ پاکستان را جبران کند؟
چشم‌انداز رویکرد پاکستان
در ماه‌های اخیر، به‌ویژه پس از محدود شدن مسیرهای دریایی، اهمیت پاکستان برای تأمین کالاهای اساسی ایران و همین‌طور صادرات محصولات کشور دوچندان شده و توقف حتی موقت مبادلات میان دو کشور، ضربهٔ سنگینی به اقتصاد بحرانی ایران وارد می‌کند.
امید شکری، تحلیلگر امور انرژی و محقق ارشد میهمان در دانشگاه جورج میسون، به رادیو فردا می‌گوید: «بسته‌شدن مرز تجاری ایران و پاکستان یادآور این واقعیت است که زندگی روزمرۀ مردم، تاچه حد با تجارت با همسایگان گره خورده است».
به اعتقاد این تحلیلگر، وقتی عبور کالا متوقف می‌شود، «هم بازرگان ضرر می‌کند و هم راننده، کارگر و مغازه‌داری که درآمدش به باز بودن مرز وابسته است».
امید شکری هشدار می‌دهد که اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، آثار آن از شهرهای مرزی فراتر رفته و روی روند تولید و حتی قیمت کالاها هم تأثیر خواهد گذاشت.
وزارت خارجه ایران با تأیید توقف مراودات تجاری مرزی با پاکستان، آن را «موقت» خواند
روزنامه «دنیای اقتصاد» در گزارشی با عنوان «اختلال در آخرین روزنه‌های تجاری»، که روز ۲۶ مهرماه منتشر شده، به افزایش محدودیت‌های تجارت خارجی ایران در پی محاصره دریایی و دشواری‌های بانکی پرداخته و نوشته که حجم تجارت ایران و پاکستان در سال ۱۴۰۳ حدود سه میلیارد و یکصد میلیون دلار بود که دو میلیارد و ۴۰۰ میلیون دلار آن، به صادرات ایران اختصاص داشته است.
بر اساس این گزارش، دو کشور در سال ۱۴۰۴ هدف افزایش مبادلات به ۱۰ میلیارد دلار را تعیین کرده بودند، اما محدودیت‌های بانکی، مشکلات حمل‌ونقل جاده‌ای و ریلی و فشار تحریم‌ها، تحقق این هدف را با ابهام روبه‌رو کرد.
در شرایطی که برای ادامهٔ مبادلات با پاکستان و جلوگیری از توقف صادرات ایران، رفع موانع بانکی ضروری است، دنیای اقتصاد هشدار داده که هنوز مشخص نیست محدودیت‌های اخیر موقتی‌اند یا نشانۀ تغییر بلندمدت در روابط تجاری دو کشور.
بسته شدن مرزهای پاکستان، اتفاقی و ناگهانی نبود؛ تنها یک هفته قبل از آن، اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، از مذاکره با ترکیه و پاکستان برای بستن مسیرهای زمینی تردد با ایران خبر داده بود.
معصومه طاهرخانی، کارشناس اقتصادی ساکن بریتانیا، به رادیو فردا می‌گوید: «پاکستان یک دلیل این اقدام را مشکلات مربوط به تحریم‌های بانکی و دلیل دوم را هم نگرانی‌های امنیتی، قاچاق سوخت و عملیات مسلحانه عنوان کرده و زمان مشخصی برای پایان محدودیت‌ها تعیین نکرده است. این موضوع راه فراری برای پاکستان ایجاد می‌کند تا هر زمان که احساس کند به این کار نیاز دارد، متناسب با شرایط از این تصمیم عقب‌نشینی کند».
این کارشناس اقتصادی همچنین با اشاره به روابط اقتصادی آمریکا و پاکستان می‌افزاید: «پاکستان در آمریکا بازاری تقریباً شش میلیارد دلاری دارد که برای این کشور تراز تجاری مثبتی ایجاد می‌کند. در کنار این موضوع، پاکستان برای دریافت وام مهم خود از صندوق بین‌المللی پول، نهادی که آمریکا سهامدار اصلی آن محسوب می‌شود، تا حد زیادی در انتظار تأییدیه‌های نهایی است».