در شرایطی که دامنه جنگ ایران به عربستان سعودی نزدیکتر میشود، این کشور پادشاهی دو کشور از برترین قدرتهای نظامی جهان اسلام را وارد ساختار دفاعی خود کرده است.
پاکستان و ترکیه روز جمعه در مکه یک پیمان دفاعی متقابل به سبک ناتو با عربستان سعودی امضا کردند؛ اقدامی که روابط امنیتی دیرینه آنها را در قالب یک اتحاد دفاع جمعی تثبیت میکند. این توافق تصریح میکند که حمله به هر یک از آنها «حمله به همه آنها تلقی خواهد شد.»A
این تعهد میتواند پاکستان و ترکیه را وارد جنگی کند که تاکنون با دقت و وسواس بسیار، خود را از آن دور نگه داشتهاند.
بر اساس بیانیهای که از سوی هر سه کشور منتشر شد، هدف رسمی این توافق «تقویت بازدارندگی جمعی در برابر هرگونه اقدام تجاوزکارانه» و همچنین «ارتقای همه جنبههای همکاری دفاعی میان سه کشور» است.
بهطور مشخصتر، این پیمان یک لایه حفاظتی قدرتمند جدید برای عربستان سعودی ایجاد میکند؛ فراتر از شراکت امنیتی دیرینه این کشور با ایالات متحده، آن هم در شرایطی که تردیدهای درباره اینکه آیا واشنگتن همچنان برای حفاظت از متحدان نفتی خود در خلیج فارس قابل اتکاست یا نه، در منطقه افزایش یافته است.
ترکیه پس از آمریکا دومین ارتش بزرگ در ناتو را دارد و پاکستان تنها کشور مسلمان دارای سلاح هستهای است.
چنین متحدان قدرتمندی، بازدارندگی عربستان را تقویت میکنند و یک جبهه نظامی متحد تحت رهبری اهل سنت در برابر تهدید فزاینده ایران ایجاد میکنند؛ هرچند یک مقام ترکیهای گفته این توافق علیه هیچ بازیگر خاصی نیست و وزارت خارجه عربستان نیز تأکید کرده که این توافق به معنی «تلاش برای ایجاد یک محور نظامی یا یک بلوک فرقهای نیست.»
یک مقام ترکیهای دیگر نیز به شبکه سیانان گفته که کشورهای دیگر منطقه نیز میتوانند به این پیمان بپیوندند؛ موضوعی که احتمال گسترش این اتحاد و جذب اعضای جدید به شیوه ناتو را افزایش میدهد.
در بیانیه منتشرشده جزئیات مشخصی درباره تعهداتی که هر کشور پذیرفته ارائه نشده و مشخص نیست این توافق تا چه اندازه سه کشور را به انجام اقدامات نظامی خاص برای دفاع از یکدیگر متعهد میکند.
این پیمان همچنین در شرایطی امضا شده که اسرائیل دامنه حضور نظامی خود را در منطقه گسترش داده و روابط ریاض با همسایهاش، امارات متحده عربی دچار تنش شده است.
نسبت سه کشور با ایران
پاکستان و ترکیه هر دو با ایران مرز مشترک دارند و هر دو انگیزههای جدی برای جلوگیری از گسترش جنگ دارند. پاکستان باید جمعیت قابلتوجه شیعه خود و روابط حساسش با تهران را مدیریت کند؛ در حالی که ترکیه و ایران، با وجود رقابت در بخشهای دیگر منطقه، درباره جداییطلبی کردها نگرانیهای مشترکی دارند.
تهران در طول جنگ بارها اهدافی در عربستان سعودی را مورد حمله قرار داد، از جمله زیرساختهای غیرنظامی، تأسیسات انرژی و منافع آمریکا. حملات مستقیم ایران علیه عربستان پس از برقراری آتشبس در ۱۹ فروردین تا حد زیادی کاهش یافت، اما گروههای مورد حمایت ایران در یمن و عراق همچنان حملاتی علیه این کشور انجام دادهاند