در حالی که تنها ۱۳ روز تا آغاز رقابتهای جام جهانی ۲۰۲۶ باقی مانده و هنوز ویزای آمریکا برای اعضای کاروان تیم فوتبال جمهوری اسلامی ایران صادر نشده است، اطلاعات اختصاصی رسیده به ایندیپندنت فارسی از یک مقام ارشد در وزارت ورزش و جوانان، نشان میدهد که مدیران فدراسیون فوتبال ایران در روزهای اخیر، درباره پاداشهای جام جهانی تصمیمی جنجالی گرفتهاند؛ تصمیمی که به باور منتقدان، بیش از آنکه پاداشی برای موفقیت ورزشی باشد، تلاشی برای دستاوردسازی و تقسیم منابع مالی در یکی از آسانترین مسیرهای تاریخ فوتبال ایران در جامهای جهانی است.
این مقام آگاه روز جمعه ۸ خرداد به ایندیپندنت فارسی گفت که مهدی تاج، رئیس فدراسیون فوتبال ایران، در جلسهای با اعضای هیئترئیسه این فدراسیون، پیشنهاد پرداخت پاداش ویژه در صورت صعود تیم ایران از مرحله گروهی را مطرح کرده که به تصویب هم رسیده است.
بر اساس این مصوبه، در صورتی که تیم امیر قلعهنویی از مرحله گروهی عبور کند، ۱.۵ میلیون دلار پاداش ویژه به شخص امیر قلعهنویی پرداخت خواهد شد و ۱.۵ میلیون دلار دیگر نیز میان بازیکنان، اعضای کادر فنی و سایر عوامل تیم تقسیم میشود.
نکته قابلتوجه آن است که به گفته این منبع، چنین پاداشی در قرارداد اولیه قلعهنویی وجود نداشت و برخلاف برخی مربیان خارجی سابق تیم ملی، از جمله کارلوس کیروش که بخشی از پاداشهایش از ابتدا در قرارداد تعیین شده بود، این بند اکنون و در فاصلهای کوتاه تا آغاز مسابقات، به شکل جداگانه به تصویب رسیده است.
بر اساس نرخ فعلی ارز در ایران، سهم اختصاصی در نظر گرفتهشده برای سرمربی تیم ایران رقمی در حدود ۱۲۰ میلیارد تومان خواهد بود که در شرایط بحران شدید اقتصادی و تشدید فقر در جامعه ایران، به خودی خود بحثبرانگیز است.
اما جنجال اصلی از جایی آغاز میشود که صعود از مرحله گروهی در جام جهانی ۲۰۲۶، دیگر معادل دستاوردهای گذشته در این رقابتها نیست، زیرا برای نخستین بار در تاریخ جام جهانی، تعداد تیمهای حاضر از ۳۲ به ۴۸ تیم افزایش یافته است. در شکل جدید، دو تیم نخست هر گروه به همراه هشت تیم از میان ۱۲ تیم سوم برتر نیز راهی مرحله بعد میشوند. به عبارت دیگر، عبور از مرحله گروهی دیگر به معنای قرار گرفتن در میان ۱۶ تیم برتر جهان نیست و تیمهای بیشتری فرصت حضور در مرحله حذفی را خواهند داشت و اگر تیمی از گروهش صعود کند، تازه به جمع ۳۲ تیم باقیمانده مسابقات میرسد؛ مرحلهای که در جام جهانیهای قبلی، نقطه آغاز رقابتهای اصلی محسوب میشد.
از این رو بسیاری از کارشناسان معتقدند مقایسه احتمالی این صعود با دستاوردهای تاریخی فوتبال ایران در جام جهانی، قیاسی نادرست خواهد بود.
این موضوع زمانی پررنگتر میشود که به ترکیب گروه ایران نگاه کنیم. تیم ایران در جام جهانی ۲۰۲۶ با بلژیک، مصر و نیوزیلند همگروه است. یعنی برخلاف دورههای گذشته که ایران در کنار قدرتهایی چون آرژانتین، آلمان، اسپانیا، پرتغال، انگلستان یا یوگسلاوی سابق قرار میگرفت، این بار یکی از آسانترین گروههای تاریخ حضور ایران در جامهای جهانی پیش روی شاگردان امیر قلعهنویی قرار دارد.
بلژیک با حضور در رده نهم ردهبندی فیفا همچنان تیمی قابلاحترام محسوب میشود، اما مصر و نیوزیلند جزو ضعیفترین تیمهای این جاماند که به ترتیب در جایگاههای بیستونهم و هشتادوپنجم ردهبندی فیفا قرار دارند و از ایران که در جایگاه ۲۱ است، پایینترند.
در نتیجه یک پیروزی، یک تساوی و یک شکست ایران را با چهار امتیاز، به جمع ۳۲ تیم برتر راهی میکند و حتی یک پیروزی و دو شکست نیز به احتمال بسیار زیاد، به قرار گرفتن ایران در جمع تیمهای سوم برتر و حضور در مرحله حذفی منجر خواهد شد. این در حالی است که تیم فوتبال ایران در جام جهانی ۱۹۹۸ فرانسه، جام جهانی ۲۰۱۸ روسیه و جام جهانی ۲۰۲۲ قطر در رده سوم گروهش قرار گرفته بود.
همزمان با این بحثها، فضای پیرامون تیم ملی ایران نیز بهشدت امنیتی شده است. مقام ارشد در وزارت ورزش و جوانان به ایندیپندنت فارسی گفت که در هفتههای اخیر، ماموران سازمان اطلاعات سپاه در مدیریت فضای رسانهای پیرامون تیم ملی نقش پررنگی ایفا کردهاند و به بسیاری از رسانههای داخلی هشدار داده شده است که از انتشار مطالب انتقادی درباره تیم خودداری کنند.
به گفته این منبع، استدلال نهادهای امنیتی آن است که جمهوری اسلامی همچنان در شرایط «جنگی» قرار دارد و تیم ایران نیز در رقابتهایی حاضر میشود که در خاک آمریکا برگزار خواهد شد؛ کشوری که مقامهای جمهوری اسلامی آن را دشمن اصلی خود معرفی میکنند.
بر همین اساس، از رسانهها خواسته شده است تنها بر حمایت از تیم تمرکز کنند و از انتشار اخبار منفی یا انتقادی بپرهیزند. در یک نمونه، پس از انتشار گزارشهایی درباره مصدومیت علیرضا جهانبخش، کاپیتان تیم ایران، نهادهای امنیتی در تماس با بعضی رسانهها، از آنان خواستند از انتشار اخبار مشابه خودداری کنند.
تمام این اتفاقها در شرایطی رخ میدهد که تیم فوتبال ایران همچنان با بحران ویزا روبرو است و ۱۳ روز مانده تا آغاز مسابقات، هنوز وضعیت نهایی ویزای آمریکا برای بازیکنان، اعضای کادر فنی و مدیران همراه تیم روشن نشده است.
در روزهای گذشته بحث «ویزای ساعتی» هم برای کاروان ایران مطرح شد؛ موضوعی که منابع ایندیپندنت فارسی آن را تایید کردهاند و بر اساس آن، اعضای تیم ممکن است تنها برای مدت کوتاهی و صرفا برای شرکت در مسابقات وارد خاک آمریکا شوند و بلافاصله پس از پایان بازی، به مکزیک بازگردند.
در کنار این مشکلات، وضعیت آمادهسازی فنی تیم ایران نیز چندان امیدوارکننده نیست. پس از هفتهها برگزاری مسابقات درونتیمی، ایران امروز ۸ خرداد قرار است در دیداری دوستانه به مصاف گامبیا برود؛ تیمی ضعیف که در رتبه ۱۱۶ ردهبندی فیفا قرار دارد و به جام جهانی هم راه نیافته است.
مجموعه این تحولات نشان میدهد فوتبال ایران در آستانه جام جهانی ۲۰۲۶ بیش از هر زمان دیگری، تحت تاثیر سیاستهای جنگطلبانه جمهوری اسلامی و ملاحظات سیاسی، امنیتی و مدیریتی قرار گرفته است. در چنین شرایطی، تصویب پاداشهای چند میلیون دلاری برای صعودی که در مدل جدید مسابقات، بسیار در دسترستر از گذشته شده است، بیش از آنکه نشانه اعتماد به موفقیت ورزشی باشد، تلاشی برای ساختن یک دستاورد سیاسی و تبلیغاتی به نظر میرسد؛ دستاوردی که در صورت تحقق، برای مدیران و تصمیمگیران فوتبال جمهوری اسلامی سود مالی قابلتوجهی نیز به همراه خواهد داشت.