اقتصاد ایران در پی پیامدهای جنگ و تشدید تحریم‌های آمریکا با افزایش شدید قیمت‌ها، افت ارزش پول ملی و کاهش فعالیت‌های اقتصادی مواجه شده است؛ شرایطی که تامین نیازهای اولیه را برای بخش بزرگی از مردم دشوارتر کرده و ناامیدی، به‌ویژه در میان جوانان، را افزایش داده است.
تحریم‌ها و محاصره دریایی آمریکا در شرایطی بحران اقتصادی ایران را تشدید کرده‌اند که واشنگتن با هدف وادار کردن جمهوری اسلامی به پذیرش خواسته‌هایش در مذاکرات و پایان دادن به جنگ، فشار بر تهران را افزایش داده است.
با این حال، در حالی که مقام‌های جمهوری اسلامی بر ایستادگی در برابر آمریکا تاکید می‌کنند، بسیاری از شهروندان ایرانی می‌گویند برای تامین نیازهای اولیه خود، از جمله غذا و دارو، ناچار شده‌اند از بخشی از خواسته‌هایشان صرف‌نظر کنند.
گزارش پیشین یورونیوز از گفت‌وگو با شهروندان ایرانی نیز تصویری از تاثیر مستقیم بحران اقتصادی بر زندگی روزمره مردم ارائه می‌دهد. شماری از مصاحبه‌شوندگان گفته‌اند که در ماه‌های اخیر، با وجود ادامه کار یا افزایش حقوق، ناچار شده‌اند از خرید برخی کالاهای ضروری، از جمله مواد غذایی و محصولات بهداشتی، صرف‌نظر کنند یا به گزینه‌های ارزان‌تر و کم‌کیفیت‌تر روی بیاورند.
مسعود نیلی، عضو هیئت علمی دانشکده مدیریت و اقتصاد دانشگاه صنعتی شریف، اواخر تیر ماه در یک سخنرانی گفت اقتصاد ایران در مرحله مابین تورم «مزمن» و «ابر تورم» است و افزود تورم فعلی که شهروندان ایران و اقتصاد کشور با آن دست‌و‌پنجه نرم می‌کنند، وضعیت تورمی «بسیار بالا» یا «شدید» است.
در بازارهای شمال تهران که معمولا با رفت‌وآمد مشتریان و فعالیت پررونق مغازه‌ها شناخته می‌شوند، اکنون بسیاری از مغازه‌ها خالی از مشتری شده‌اند و تنها شمار محدودی از مردم در مسیرهای باریک و قدیمی بازار رفت‌وآمد می‌کنند.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه روز دوشنبه ۱۲ اکتبر (۲۰ مهر ۱۴۰۵) مدعی شد که «هدف سیاست‌های آمریکا فشار بر مردم ایران است» و «محدودیت دسترسی ایرانیان به دارو، آموزش و شرکت در آزمون‌های آیلتس و تافل» را از جمله مصادیق آن دانست.
فشار تحریم‌ها بر خانوارهای کم‌درآمد
پژوهش‌های تازه درباره اقتصاد ایران نشان می‌دهد که هزینه تحریم‌ها به‌طور یکسان میان خانوارها توزیع نمی‌شود. خانوارهای پردرآمد و ثروتمند معمولا بخشی از دارایی‌های خود را در قالب مسکن، طلا، ارز، سهام و دیگر دارایی‌ها نگهداری می‌کنند؛ دارایی‌هایی که ممکن است تا حدی از ارزش ثروت آنان در برابر تورم و کاهش ارزش پول محافظت کند.
در مقابل، خانوارهای کم‌درآمد از چنین امکانی برخوردار نیستند. بخش عمده درآمد این خانوارها از دستمزد یا درآمد جاری تامین می‌شود و سهم خوراک، مسکن و کالاهای ضروری در هزینه‌های آنان بیشتر است. به همین دلیل، افزایش قیمت مواد غذایی، دارو، حمل‌ونقل و انرژی مستقیما قدرت خریدشان را کاهش می‌دهد.
یورونیوز فارسی را در ایکس دنبال کنید
هم‌زمان با نزدیک شدن صادرات نفت ایران به صفر، ارزش پول ملی نیز به‌شدت افت کرده است. هر دلار آمریکا اکنون در بازار آزاد بیش از ۲۶۰ هزار تومان معامله می‌شود؛ در حالی که پیش از آغاز جنگ، نرخ دلار بر اساس نرخ‌های رسمی حدود ۱۵۰ هزار تومان بود و یک سال پیش از آن به حدود ۸۰ هزار تومان می‌رسید.
حداقل دستمزد فقط ۶۵ دلار
این پیامدهای اقتصادی تنها به افزایش قیمت‌ها محدود نمانده است. تعطیلی کسب‌وکارها و تخریب صنایعی مانند فولادسازی در جریان جنگ، به از بین رفتن میلیون‌ها شغل منجر شده است. افرادی که همچنان شاغل هستند نیز با تأخیر در پرداخت حقوق و کاهش دستمزدها روبه‌رو هستند.
آمارهای رسمی نشان می‌دهد تولید ناخالص داخلی ایران از اواخر مارس تا اواخر ژوئن، در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته، ۱۰.۱ درصد کاهش یافته است.
همچنین حداقل دستمزد ماهانه که یک سال پیش معادل حدود ۱۲۰ دلار بود، اکنون به حدود ۶۵ دلار رسیده است؛ کاهشی که در کنار افزایش قیمت‌ها، فشار بیشتری بر معیشت کارگران وارد می‌کند.
در این میان، برخی ایرانیان در شبکه‌های اجتماعی ویدئوهایی از خریدهای روزانه خود منتشر می‌کنند و با نمایش اقلامی مانند چند تخم‌مرغ، مقداری سبزی یا چند قوطی کنسرو، هزینه خرید مایحتاج اولیه خود را نشان می‌دهند.
تاکید حکومت بر پیروزی در جنگ
در حالی که فشارهای اقتصادی بر خانوارها ادامه دارد، مقام‌های ارشد جمهوری اسلامی در مواضع علنی خود از جنگ به‌عنوان یک پیروزی یاد کرده‌اند. رئیس‌جمهوری ایران در سازمان ملل گفت کشورش «با سربلندی از این جنگ بیرون آمده است» و فرماندهان نیز از پیروزی جمهوری اسلامی سخن گفته‌اند.
حکومت همچنین از صدها هزار نفر برای ثبت‌نام در یک بسیج گسترده دعوت کرده و این اقدام را نشانه‌ای از تسلیم‌ناپذیری ملت ایران دانسته است.
از سوی دیگر، آمریکا می‌تواند وخامت شرایط اقتصادی ایران را نشانه‌ای از تأثیرگذاری تحریم‌ها و محاصره دریایی خود بداند.
تورم ۹۰ درصدی و مغازه‌های بی‌مشتری
بر اساس تازه ترین آمارهای رسمی، نرخ تورم تا پایان شهریور ۱۴۰۵ به نزدیک ۹۰ درصد در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته رسیده است. هم‌زمان، نوسانات شدید نرخ ارز و افزایش بیش از دوبرابری قیمت مواد غذایی نسبت به سال قبل، هزینه تأمین مایحتاج روزانه را بالا برده است.