Scroll Top

مرد شکست‌خوردهٔ انتخابات‌؛ محسن رضایی چگونه تصمیم‌گیر جنگ شد؟

در آخرین انتخاباتی که محسن رضایی برای رسیدن به ریاست‌جمهوری در آن شرکت کرد، شمار رأی‌های باطله هم از آرای او بیشتر بود؛ نتیجه‌ای که بار دیگر نام این فرماندهٔ پیشین سپاه پاسداران را به موضوع شوخی‌های سیاسی تبدیل کرد. او با وعدهٔ یارانهٔ ۴۵۰ هزار تومانی به میدان آمده بود، اما در انتخابات ۱۴۰۰ نیز نتوانست رأی کافی برای رسیدن به پاستور به دست بیاورد.

پنج سال بعد، همان نامزد ناکام در کرملین روبه‌روی ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهور روسیه می‌نشیند، پیام مجتبی خامنه‌ای، رهبر سوم جمهوری اسلامی، را به او می‌رساند و مخاطب نامهٔ جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، می‌شود. جایگاه تازهٔ او در دبیری شورای عالی امنیت ملی، نامش را به تصمیم‌هایی پیوند زده که می‌تواند بر ادامهٔ جنگ، مذاکرات هسته‌ای و روابط ایران با قدرت‌های خارجی اثر بگذارد.

در فاصلهٔ این دو تصویر، رضایی پیروزی انتخاباتی تازه‌ای به دست نیاورده اما آنچه تغییر کرده، ترکیب قدرت در جمهوری اسلامی در پی جنگ، کشته شدن شماری از چهره‌های ارشد سیاسی و نظامی و جانشینی مجتبی خامنه‌ای به جای پدرش است؛ شرایطی که به باور حمیدرضا عزیزی، تحلیلگر ارشد ایران در گروه بین‌المللی بحران، برای رضایی فرصتی فراهم کرده تا به جایگاهی برسد که سال‌ها در پی آن بود.

در دورهٔ فرماندهی محسن رضایی، نیروهای زمینی، دریایی و هوایی سپاه شکل گرفتند، قرارگاه خاتم‌الانبیا تأسیس شد و سپاه از یک نیروی انقلابی به قدرتی نظامی، امنیتی و اقتصادی تبدیل شد

بیشتر در این باره:

محسن رضایی؛ بازگشت فرمانده «عملیات فریب» و مرد «هزار اسیر»

فرمانده‌ای که نتوانست رأی‌دهندگان را همراه کند

پیش از آن‌که حضور مکرر در انتخابات بر تصویر عمومی رضایی سایه بیندازد، او از جوان‌ترین چهره‌هایی بود که پس از انقلاب به فرماندهی یک نهاد نظامی رسید. در سال ۱۳۶۰، زمانی که ۲۷ سال داشت، روح‌الله خمینی فرماندهی سپاه را به او سپرد؛ مسئولیتی که شانزده سال، تا سال ۱۳۷۶، در اختیارش ماند.

بخش عمدهٔ جنگ ایران و عراق در دوران فرماندهی رضایی گذشت و سپاه در همین دوره، از نیرویی تازه‌تأسیس به یکی از مهم‌ترین نهادهای نظامی و امنیتی کشور تبدیل شد. این سابقه، برای او ارتباطاتی در میان فرماندهان و مقام‌های حکومت فراهم کرد که پس از کنار رفتنش از فرماندهی نیز از بین نرفت.

البته کارنامهٔ جنگی او همواره با انتقاد همراه بوده است. در سال ۱۳۹۷، توصیف عملیات کربلای چهار به‌عنوان «عملیات فریب»، بار دیگر بحث مسئولیت فرماندهان در شکست و تلفات آن را زنده کرد. رضایی بعدتر توضیح داد که عملیات از ابتدا برای فریب طراحی نشده بود، بلکه پس از ناکامی، از آن برای فریب عراق پیش از عملیات بعدی استفاده شد.

خروج از سپاه برای رضایی با انتصاب به دبیری مجمع تشخیص مصلحت نظام همراه شد، اما او به حضور در این نهاد انتصابی بسنده نکرد. در سال ۱۳۸۴ نامزد ریاست‌جمهوری شد و پیش از رأی‌گیری کنار رفت؛ در سال‌های ۱۳۸۸، ۱۳۹۲ و ۱۴۰۰ نیز وارد رقابت شد و شکست خورد. وعده‌های معیشتی‌اش نیز برای او پایگاه انتخاباتی کافی نساختند.

بااین‌حال، همین ناکامی‌ها ممکن است در شناخت موقعیت او گمراه‌کننده باشند. رضایی در انتخابات محبوبیت لازم را به دست نیاورد، اما همچنان در نهادهای عالی حکومت حضور داشت و حتی پس از شکست در برابر ابراهیم رئیسی، معاون اقتصادی دولت او شد. فاصلهٔ میان اقبال عمومی و نفوذ در ساختار انتصابی، در زندگی سیاسی او سابقه‌ای طولانی‌تر از تحولات جنگ اخیر دارد.