دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، در پیامی تازه در شبکه اجتماعی تروث سوشال گفت اگر ایران با آنچه به گفته او پیشتر بر سر آن توافق شده موافقت کند، عملیات موسوم به «خشم حماسی» پایان خواهد یافت و محاصره دریایی آمریکا نیز به بازگشایی تنگه هرمز برای همه کشورها، از جمله ایران، منجر میشود.
ترامپ در این پیام تاکید کرد که موافقت ایران با مفاد مورد بحث، «شاید فرض بزرگی» باشد. او در عین حال هشدار داد که در صورت مخالفت تهران، بمبارانها از سر گرفته خواهد شد و این بار، به گفته او، «در سطح و شدتی بسیار بالاتر از قبل» انجام میشود.
این پیام در حالی منتشر شده که همزمان با اعلام تعلیق «پروژه آزادی» و اظهارات دونالد ترامپ درباره این توقف کوتاهمدت این طرح به منظور مشخص شدن اینکه تهران و واشنگتن به توافق نهایی میرسند یا نه، برخی رسانهها از نزدیک شدن دو کشور به تفاهم برای پایان جنگ خبر دادند.
رسانه آمریکایی اکسیوس روز چهارشنبه به نقل از منابع آگاه نوشت که ایالات متحده و جمهوری اسلامی به یک «یادداشت تفاهم کوتاه» نزدیک شدهاند که هدفش توقف جنگ و شروع مذاکرات گستردهتر است، هرچند هنوز توافق نهایی نشده است.
به گزارش این رسانه، دو مقام آمریکایی و دو منبع دیگر مطلع از جزئيات اعلام کردند که کاخ سفید معتقد است به دستیابی به توافقی با تهران بر سر یک «یادداشت تفاهم یکصفحهای» برای پایان دادن به جنگ و تعیین چارچوبی برای مذاکرات هستهای دقیقتر، نزدیک شده است.
در این گزارش ادعا شده است که ایالات متحده انتظار دارد طی ۴۸ ساعت آینده پاسخ جمهوری اسلامی را درباره چند محور کلیدی این تفاهمنامه دریافت کند و اگرچه هنوز هیچ توافق نهایی حاصل نشده، منابع گفتهاند از زمان آغاز جنگ تاکنون طرفین هرگز تا این اندازه به توافق نزدیک نبودهاند.
بر اساس مفاد تفاهمنامه مورداشاره، جمهوری اسلامی ایران متعهد میشود غنیسازی اورانیوم را برای یک دوره مشخص متوقف کند و در مقابل، آمریکا نیز با لغو تدریجی تحریمها و آزادسازی بخشی از داراییهای بلوکهشده ایران موافقت خواهد کرد. دو طرف محدودیتهای مرتبط با عبورومرور از تنگه هرمز را نیز کاهش خواهند داد.
با این حال، به نوشته اکسیوس، تحقق بسیاری از بندهای این سند به دستیابی به توافق نهایی و جامع وابسته خواهد بود؛ موضوعی که احتمال ازسرگیری جنگ یا ادامه وضعیت مبهمی را که در آن، درگیری نظامی متوقف شده، اما هیچ مسئلهای واقعا حلوفصل نشده است، همچنان باقی میگذارد.
این گزارش در حالی منتشر میشود که مقامهای آمریکا طی چند مذاکره قبلی و در جریان جنگ فعلی چندین باردرباره دستیابی به توافق ابراز خوشبینی کرده بودند، اما تاکنون به توافق نرسیدهاند.
کاخ سفید معتقد است در میان رهبران جمهوری اسلامی اختلاف نظر وجود دارد و رسیدن به اجماعی میان جناحهای مختلف ممکن است دشوار باشد. برخی مقامهای آمریکایی درباره نهایی شدن حتی یک توافق اولیه هم تردید دارند. با این حال، دو مقام آمریکایی به اکسیوس گفتند تصمیم دونالد ترامپ برای عقبنشینی از عملیات تازهاعلامشده «پروژه آزادی» در تنگه هرمز و جلوگیری از فروپاشی آتشبس شکننده، بر اساس پیشرفت در مذاکرات اتخاذ شد.
این رسانه همچنین مدعی شد که پشت صحنه، میان استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان ترامپ، و چند مقام ایرانی، هم بهطور مستقیم و هم از طریق میانجیها، درباره این یادداشت تفاهم یکصفحهای ۱۴ بندی مذاکراتی در جریان است.
طبق نسخه فعلی این سند پایان جنگ در منطقه و آغاز یک دوره ۳۰ روزه مذاکرات درباره توافقی مفصلتر را که هدف آن بازگشایی تنگه هرمز، محدود کردن برنامه هستهای جمهوری اسلامی و رفع تحریمهای آمریکا خواهد بود، اعلام میکند.
دو منبع گفتهاند این مذاکرات ممکن است در اسلامآباد یا ژنو برگزار شود.
طبق گفته یک مقام آمریکایی، طی این ۳۰ روز محدودیتهای ایران بر کشتیرانی در تنگه هرمز و محاصره دریایی آمریکا بهتدریج کاهش خواهند یافت، اما اگر مذاکرات شکست بخورد، نیروهای آمریکایی میتوانند دوباره محاصره را برقرار کنند یا عملیات نظامی را از سر بگیرند.
مدتزمان توقف غنیسازی اورانیوم همچنان یکی از اصلیترین محورهای اختلاف در مذاکرات است. سه منبع گفتهاند این دوره دستکم ۱۲ سال خواهد بود و یکی از منابع گفته است عدد نهایی احتمالا ۱۵ سال خواهد بود. تهران توقف پنجساله غنیسازی را پیشنهاد داده، در حالی که واشنگتن خواستار ۲۰ سال توقف شده است.
به گفته منابع، آمریکا همچنین خواهان گنجاندن بندی در توافق است که بر اساس آن، هرگونه نقض تعهدات غنیسازی از سوی جمهوری اسلامی موجب تمدید دوره توقف غنیسازی شود. ایران پس از پایان این دوره میتواند غنیسازی را تا سطح پایین ۳.۶۷ درصد از سر بگیرد.
بر اساس این تفاهمنامه، جمهوری اسلامی ایران متعهد خواهد شد هرگز به دنبال سلاح هستهای نرود و فعالیتی مرتبط با تسلیحاتیسازی هستهای انجام ندهد. به گفته یک مقام آمریکایی، طرفین همچنین درباره بندی مذاکره میکنند که بر اساس آن، تهران متعهد شود تاسیسات هستهای زیرزمینی را فعال نکند.
طبق گفته همین مقام، تهران با اجرای نظام بازرسیهای گستردهتر، از جمله بازرسیهای سرزده بازرسان سازمان ملل، هم موافقت خواهد کرد. در مقابل، آمریکا نیز متعهد میشود روند لغو تدریجی تحریمهای اعمالشده علیه ایران و آزادسازی تدریجی میلیاردها دلار از داراییهای مسدودشده آن در کشورهای مختلف را آغاز کند.
دو منبع آگاه همچنین مدعی شدند ایران ممکن است با خارج کردن ذخایر اورانیوم با غنای بالا از این کشور موافقت کند؛ موضوعی که یکی از اولویتهای اصلی آمریکا بود و تهران تاکنون آن را رد کرده است.
یکی از منابع گفت یکی از گزینههای موردبحث، انتقال این مواد به خاک آمریکا است.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، روز سهشنبه، پیش از انتشار این گزارش، گفته بود که «لازم نیست کل توافق در یک روز نوشته شود».
او افزود: ««این موضوع بسیار پیچیده و فنی است، اما باید به یک راهحل دیپلماتیک برسیم که در آن دقیقا مشخص باشد تهران درباره چه موضوعاتی حاضر به مذاکره است و در مرحله نخست، تا چه اندازه حاضر به امتیازدهی است تا این روند ارزش ادامه دادن داشته باشد.»
با این حال، روبیو برخی رهبران ارشد جمهوری اسلامی را «از نظر عقلی غیرعادی» توصیف کرد و گفت مشخص نیست آیا آنها در نهایت توافق خواهند کرد یا نه.
روز چهارشنبه، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، هم که به پکن رفته است، اعلام کرد ایران در مذاکرات با ایالات متحده، «یک توافق عادلانه و جامع» را خواهد پذیرفت.
پیش از او نیز دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، از «پیشرفت بزرگ» در این روند خبر داده بود.
سفر عراقچی به پکن، یک هفته پیش از سفر برنامهریزیشده دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، به چین برای دیدار با شی جینپینگ، رئیسجمهوری چین، در روزهای ۲۴ و ۲۵ اردیبهشت انجام شد و برخی از رسانههای دولتی چین گزارش دادهاند که وزیر خارجه چین آمادگی کشورش را برای مشارکت در آغاز روند مذاکرات صلح بین ایران و ایالات متحده اعلام کرده است.
