همزمان با مجموعه تحولات امنیتی و دیپلماتیک بیسابقه در روزهای اخیر، نشانهها در عربستان سعودی در حال افزایش است که پیامدهای جنگ منطقهای بیش از پیش به مرزهای این کشور نزدیک شده است. این تحولات از افزایش تهدیدها علیه تاسیسات حیاتی نفتی آغاز شده و تا ثبت نخستین تلفات انسانی در خاک عربستان سعودی در پی حملات مرتبط با این درگیری ادامه داشته است.
مقامهای سعودی اعلام کردند در حادثهای در استان الخرج در جنوب ریاض دو نفر کشته و چند نفر زخمی شدهاند. این حادثه نخستین تلفات انسانی در خاک عربستان سعودی از زمان آغاز رویارویی نظامی در منطقه به شمار میرود.
این در حالی است که نگرانیها درباره هدف قرار گرفتن زیرساختهای انرژی، بهویژه میدانهای نفتی و تاسیسات حیاتی مانند میدان نفتی شیبه افزایش یافته است. این میدان که یکی از مهمترین منابع انرژی جهان و ستون فقرات اقتصاد عربستان محسوب میشود، تاکنون حدود ۲۰ بار هدف حمله پهپادی قرار گرفته است اما سامانههای دفاعی پهپادها را سرنگون کردهاند.
نقض ارزشهای دینی
محمد العیسی، دبیرکل اتحادیه جهان اسلام و رئیس هیئت علمای مسلمانان، گفت: «حملات مجرمانه ایران نقض آشکار همه ارزشهای دینی و قوانین و عرفهای بینالمللی و انسانی است؛ بهویژه با توجه به موضع روشن عربستان سعودی در قبال جنگ و تلاشهای صادقانه و خردمندانهای که این کشور برای مهار بحران انجام داده است.»
سخنگوی وزارت دفاع عربستان سعودی نیز در بیانیهای تکمیلی اعلام کرد پس از بررسیهای نهایی مشخص شده است که در نتیجه سقوط یک پرتابه نظامی در منطقه مسکونی الخرج، دو کشته و ۱۱ زخمی از اتباع بنگلادش و یک زخمی از اتباع هند بودهاند.
سفارت هند در ریاض نیز اعلام کرد که نمایندگان این سفارت با شهروند هندی زخمی دیدار کردهاند و او در بیمارستانی دولتی تحت درمان است.
اجبار به خروج
در نشانهای دیگر از افزایش نگرانیهای امنیتی، سفارت آمریکا در ریاض به کارکنانش دستور داد کشور را ترک کنند، اقدامی که نشاندهنده ارزیابی خطرهای امنیتی فزاینده مرتبط با تحولات جنگ است.
در این هشدار آمده است: «وزارت خارجه آمریکا از کارکنان غیرضروری دولت و اعضای خانواده آنان میخواهد بهدلیل خطرهای امنیتی، عربستان سعودی را ترک کنند.»
چنین هشدارهایی معمولا نشانهای اولیه از احتمال تشدید تنشها یا گسترش دامنه تهدیدها تلقی میشود.
منابع نزدیک به سفارت به روزنامه ایندیپندنت عربی گفتند شماری از کارکنان پیشتر کشور را ترک کرده و به واشنگتن بازگشتهاند و گروهی دیگر نیز در حال خروجاند.
یکی از کارکنان سفارت گفت: «به ما گفتهاند با اولین پرواز ممکن کشور را ترک کنیم، در حالی که من ترجیح میدادم بمانم. اما گفته شد باید فورا برویم.»
او افزود مقامهای آمریکایی معتقدند وضعیت امنیتی رو به وخامت است و خروج کارکنان دیگر توصیه نیست بلکه دستور است.
در مقابل، واکنش بریتانیا متفاوت بود. استیون هیچن، سفیر بریتانیا در ریاض، اعلام کرد: «به توانایی مقامهای سعودی برای حفظ امنیت ما در برابر حملات بیپروای ایران اعتماد کامل داریم.»
او همچنین از آنچه «مهماننوازی عربستان سعودی و حمایت پایدار از جامعه بریتانیایی» خواند قدردانی کرد.
هشدارهای دیپلماتیک ریاض
در همین حال، وزارت خارجه عربستان سعودی در بیانیهای شدیداللحن اعلام کرد حمله به اهداف غیرنظامی، فرودگاهها و تاسیسات نفتی «تهدیدی برای امنیت و ثبات منطقه و نقض آشکار قوانین بینالمللی» است.
این موضع پس از چند روز خویشتنداری و صدور بیانیههای ملایمتر از سوی ریاض مطرح شد، و عربستان سعودی آن زمان تحولات منطقه را زیر نظر داشت و خواستار جلوگیری از گسترش جنگ بود.
ریاض همچنین در مورد ادعاهای جمهوری اسلامی مبنی بر نداشتن قصد حمله به کشورهای همسایه ابراز تردید کرد و اعلام کرد که واقعیتهای میدانی با این سخنان همخوانی ندارد.
عربستان سعودی همچنین گزارشها درباره استفاده جنگندهها یا هواپیماهای سوخترسان از پایگاههای این کشور برای شرکت در جنگ را رد کرد و گفت این هواپیماها صرفا برای گشتزنی و حفاظت از آسمان عربستان سعودی و کشورهای شورای همکاری خلیج فارس در برابر موشکها و پهپادهای ایرانی به کار گرفته شدهاند.
وزارت خارجه عربستان سعودی در پایان هشدار داد که ادامه این حملات به تشدید تنشها خواهد انجامید و تهران در صورت گسترش درگیری، «بزرگترین بازنده» خواهد بود.
علی الخشیبان، پژوهشگر سیاسی، گفت حملات جمهوری اسلامی به کشورهای خلیج فارس میتواند شرایطی ایجاد کند که اسرائیل مدتها به دنبال آن بوده است. او در ادامه افزود ورود کشورهای خلیج فارس به جنگ ممکن است بحران را به یک جنگ منطقهای گسترده تبدیل کند.
اقدامهای احتیاطی و هشدارهای امنیتی
با افزایش شایعات در رسانههای اجتماعی، وزارت کشور عربستان سعودی از شهروندان و ساکنان خواست اطلاعات را فقط از منابع رسمی دریافت کنند.
همزمان، سازمان دفاع مدنی عربستان سعودی برای نخستین بار مجموعهای از دستورالعملها برای مقابله با شرایط اضطراری منتشر کرد و از مردم خواست با صدا و معنای آژیرهای هشدار آشنا شوند.
در این دستورالعملها به شهروندان تاکید شده است که در صورت شنیدن صدای آژیر، آرامش خود را حفظ کنند و فورا به نزدیکترین محل امن یا اتاقی دور از پنجرهها پناه برند.
همچنین، از مردم خواسته شده است از حضور در فضاهای باز، بالکنها و پشتبامها خودداری کنند و از تجمع یا تصویربرداری در محلهایی که هدف قرار گرفته، بپرهیزند.
بر اساس آماری که شبکه العربیه منتشر کرده است، از آغاز جنگ تاکنون حدود ۳۰۰۰ حمله به شش کشور خلیج فارس انجام شده که سامانههای پدافند هوایی بیشتر آنها را رهگیری کردهاند.
در همین حال، مجتبی خامنهای بهعنوان رهبر جدید جمهوری اسلامی معرفی شده است. همزمان، عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی، اعلام کرده است که تهران و ریاض همچنان در تماساند و به توافق پکن پایبند ماندهاند.
